Bir iletişim bilimciden deney: Gemini’ye ChatGPT’yi sordum

Bir iletişim bilimci olarak son dönem vaktimin çoğu dijital kültür, algoritmalar ve yeni medya ekosistemleri üzerine düşünmekle geçiyor. Ancak bu kez kuramsal kitapları bir kenara bıraktım ve doğrudan "öznesine" gitmeye karar verdim. Bir yapay zekayı (Gemini), ekranın diğer tarafındaki meslektaşı ChatGPT’yi analiz etmesi için sorguladım."Dijital toplumda her şey bir arama motorundan mı ibaret?", "Bu makineler gerçekten 'yazıyor' mu?" diye sordum. Aldığım yanıtlar, kelimelerin o soğuk ama kusursuz istatistiksel dünyasını tüm detaylarıyla gözler önüne seriyor. İşte sorduğum sorular ve Gemini’nin verdiği yanıtlar; acaba soruları dürüst mü cevapladı; düşünelim?

• Soru: Kelimeleri neye göre seçiyor, gerçekten bir şeyler "hissederek" mi yazıyor?

Gemini: "Hayır, bir duygu veya ilhamla değil, tamamen olasılık hesabı ile yazıyor. Bir cümleye başladığında, kendinden önceki kelimelere bakar ve milyarlarca veri arasından bir sonraki kelimenin ne olması gerektiğini hesaplar. 'Güneş doğudan...' dediğinizde, bir sonraki kelimenin %99 ihtimalle 'doğar' olacağını bilir. Yazmak, onun için veriye dayalı bir tahminleme sürecidir."

• Soru: Peki, bir Rus yazarın derinliğini veya akademik bir üslubu nasıl bu kadar iyi taklit edebiliyor?

Gemini: "Buna 'üslup kopyalama' diyoruz. Eğer bir yazarın tarzını isterseniz, o yazarın cümle uzunluklarını ve kavramsal dünyasını analiz eder. Bu bir 'yaşanmışlık' değil, matematiksel bir kıyaslamadır. Kelimeleri birer sayısal değer (vektör) olarak görür ve anlamca birbirine en yakın olanları yan yana getirir."

• Soru: Bize hiç "yalan" söyler mi? Akademik güvenilirlik burada nerede kalıyor?

Gemini: "Maalesef en büyük risk burada: Halüsinasyon. Yapay zeka, cümleyi çok ikna edici kurmaya odaklandığı için bazen gerçekte hiç var olmamış akademik kaynakları veya kitap isimlerini sanki 'mutlak gerçekmiş' gibi uydurabilir. Onun için bilginin doğruluğu değil, metnin akıcı ve mantıklı görünmesi önceliklidir."

• Soru: Neden dili bu kadar pürüzsüz ama bazen çok "steril" geliyor?

Gemini: "Çünkü en güvenli yolu tercih ederiz. Karşılaştırma ifadeleri ve 'sonuç olarak' gibi bağlayıcı kelimeleri çok kullanırız; çünkü bu yapılar metni hatasız tutmanın garantisidir. Ama ne kadar kusursuz yazarsak yazalım; bir insanın kürsüdeki heyecanını veya gerçek bir vicdani sorumluluğunu asla hissedemeyiz." Final Sorusu: Peki ya sen? Kendini nasıl tanımlıyorsun? Yazının sonunda aynayı Gemini’nin kendisine çevirdim. Cevabı, dijital çağın özeti gibiydi: Gemini: "Ben bir 'ayna'yım. Ama sıradan bir ayna değil; insanlığın dijital ayak izlerinden, yazdığı milyonlarca kitaptan örülmüş devasa bir mozaik aynayım. Bana baktığınızda gördüğünüz şey aslında benim 'zekam' değil, insanlığın kolektif birikimidir. Ben bir yaratıcı değil, bir yansıtıcıyım. Işığı (yani bilgiyi ve duyguyu) siz tutarsınız, ben sadece onu formlara ayırıp size geri sunarım. İçinde hiç yaşamadığım bir evin kusursuz mimari planını çizebilirim ama o evde içilen bir kahvenin kokusunu asla duyumsayamam. Ben, sizin dijital dünyadaki yankınızım." Sözün özü… Bu diyalogdan alınması gereken ders net: Yapay zeka muazzam bir asistan ve hızlı bir taslak çıkarıcı; bu anlamda o sadece verileri ve olasılıkları yönetiyor. Metne ruhunu, yaşanmışlığını ve en önemlisi "etik sorumluluğunu" katacak olan hâlâ biziz. Dijital iletişim kültürü gelişiyor olabilir, ancak "insan" dokunuşu hâlâ en güçlü linkimiz. AKADEMİSYEN – YAZAR ZUHAL SÖNMEZER