Güncelleme Tarihi: 21 Şubat 2026 17:15

Doğu’dan yükselen özgün anlatı: İran Sineması’nda izlenmesi gereken 13 film

İran Sineması, İran şiiri ve kültürünün etkisi altında olan özgün bir ülke sinemasıdır. İran sineması, gücünü sadece perdedeki görüntülerden değil, bin yıllık köklü İran şiiri ve edebiyat geleneğinden alır. Hafız-ı Şirazi’den Ömer Hayyam’a, modern dönemde ise Füruğ Ferruhzad’a uzanan o derin imge dünyası, yönetmenlerin kamerasında adeta yeniden canlanır. Abbas Kiarostami'nin ''Rüzgar Bizi Sürükleyecek'' filminde adını Füruğ Ferruhzad’ın bir şiirinden alan film, modern dünya ile geleneksel yaşamın karşılaşmasını anlatır. Her karesi bir fotoğraf karesi kadar estetik ve bir şiir dizesi kadar anlam yüklüdür. Bu sinemada diyaloglar birer dize, sahneler ise görsel birer kıta gibidir. İran sinemasının serüveni, 1900’lerin başında saray fotoğrafçısı İbrahim Mirza Han’ın kamerasını saray dünyasına çevirmesiyle başlasa da, bu yeni sanatın halka inmesi sancılı bir süreç olmuştur. Başlangıçta daha çok yüksek zümrenin ilgisini çeken sinema, o dönemin dinsel tabuları ve toplumsal mesafesi nedeniyle uzun süre kısıtlı bir alanda kalmıştır. Bu direnç sebebiyle ülkedeki ilk sinema girişimleri, Müslüman olmayan azınlıklar tarafından gerçekleştirilmiştir. 1930’da Ovans Oganyan’ın çektiği sessiz komedi Abi ve Rabi, İran’ın ilk yerli yapımı olarak tarihe geçerken, 1933 yapımı Lor Kızı Farsça seslendirilen ilk film olma unvanını almıştır.

1950 ve 60’lı yıllara gelindiğinde, Ferruh Gaffari’nin yasaklarla karşılaşan ''Şehrin Güneyi'' filmi ve şair Füruğ Ferruhzad’ın ''Ev Karadır'' yapıtıyla toplumsal gerçekçi anlatımalrına sahip filmlerdir. 1960’ların sonunda ise Kayser ve İnek (Gav) filmleriyle İran Yeni Dalgası resmen başlamıştır. Ancak 1978 yılında yaşanan ve yüzlerce insanın hayatını kaybettiği Rex Sineması yangını, sinema tarihinin en trajik kırılma noktalarından biri olmuştur.

Devrim sonrası dönemde sinema, çok daha sıkı bir denetim ve sansür mekanizmasıyla karşı karşıya kalmıştır. Ancak bu kısıtlamalar, yönetmenleri çok daha yaratıcı, sembolik ve derinlikli bir sinema dili kurmaya zorlamıştır. Abbas Kiyarüstemi, Mecid Mecidi, Muhsin Makhmalbaf ve Asgar Ferhadi gibi ustalar; sansürün getirdiği sınırları metaforlarla, çocuk kahramanlarla ya da gündelik hayatın yalın detaylarıyla aşmayı bilmişlerdir. Kimi zaman amatör oyuncularla minimalist bir gerçeklik, kimi zaman da profesyonel oyuncularla yüksek gerilimli psikolojik dramlar üreten bu yönetmenler, İran sinemasını kısıtlamaları estetik bir başarıya dönüştüren evrensel bir ekol haline getirmiştir.

KİRAZIN TADI (TASTE OF CHERRY) :

Yönetmen :Abbas Kiyarüstemi

Oyuncular: Homayoun Ershadi, Abdolrahman Bagheri, Afshin Khorshid Bakhtiari.

Konusu: Hayatına son vermeyi düşünen orta yaşlı bir adamın, kendisini gömecek birini ararken yolda rastladığı insanlar üzerinden yaşamın anlamını sorgulamasını anlatır. 1997 yılı yapımıdır. Cannes Film Festivali Altın Palmiye ödülünü kazanmıştır.

CENNETİN RENGİ: (THE COLOR OF PARADİSE):

Yönetmen: Mecid Mecidi

Oyuncular: Hossein Mahjoub, Mohsen Ramezani, Salameh Feyzi

KONUSU: Görme engelli küçük Muhammed’in, çevresindeki dünyayı sesler ve dokunuşlarla keşfetmesini ve babasının onun bu durumuyla olan içsel çatışmasını konu alır. 1999 yılı yapımıdır. Montreal Dünya Film Festivali Büyük Ödülü'nü kazanmıştır.

KARA TAHTA (BLACKBOARDS):

Yönetmen: Samira Makhmalbaf

Oyuncular: Said Mohamadi, Behnaz Jafari, Bahman Ghobadi

Konusu: Sırtlarında kara tahtalarıyla İran-Irak sınırındaki dağlık köylerde öğrenci arayan göçebe öğretmenlerin trajik hikayesini anlatır. 2000 yılı yapımıdır. Cannes Film Festivali Jüri Ödülü'nü kazanmıştır.

KADIN OLDUĞUM GÜN(THE DAY I BECAME A WOMAN):

Yönetmen: Marziyeh Meshkini

Oyuncular: Fatemeh Cherag Akhar, Shabnam Toloui, Azizeh Seddighi.

2000 yılı yapımıdır. Venedik Film Festivali UNESCO Ödülü'nü kazanmıştır. Oyuncular: Fatemeh Cherag Akhar, Shabnam Toloui, Azizeh Seddighi. Konusu: Bir kadının hayatının üç farklı evresini simgesel bir anlatımla ele alan, kadınlık deneyimine odaklanan bir yapıttır.

SARHOŞ ATLAR ZAMANI(A TİME FOR DRUNKEN HORSES):

Yönetmen :Bahman Ghobadi

Oyuncular: Ayub Ahmadi, Rojin Younesi, Amaneh Ekhtiar-dini

KONUSU: 2000 yılı yapımıdır. Cannes Film Festivali Altın Kamera ödülünü kazanmıştır. İran-Irak sınırındaki köylerde, engelli kardeşlerini yaşatabilmek için kaçakçılık yapmak zorunda kalan çocukların sert yaşam mücadelesini işler.

OFFSAYT(OFFSİDE):

Yönetmen Cafer Panahi

Oyuncular: Sima Mobarak-Shahi, Shayesteh Irani, Ayda Sadeqi

KONUSU: 2006 yılı yapımıdır. Berlin Film Festivali Gümüş Ayı ödülünü kazanmıştır. Kadınların stadyuma girmesinin yasak olduğu bir dönemde, maçı izlemek için erkek kılığına girerek stada sızmaya çalışan genç kızların öyküsüdür.

TAXİ TAHRAN

Yönetmen Cafer Panahi

Oyuncular: Jafar Panahi, Hana Saeidi, Nasrin Sotoudeh

KONUSU: 2015 yılı yapımıdır. Berlin Film Festivali Altın Ayı ödülünü kazanmıştır. Yönetmenin bir taksi şoförü kılığına girerek Tahran sokaklarında farklı yolcularla toplumsal meseleler üzerine yaptığı sohbetleri içeren yarı belgesel tadında bir filmdir.

YAKIN PLAN(CLOSE UP):

Yönetmen Abbas Kiyarüstemi

Oyuncular: Hossain Sabzian, Mohsen Makhmalbaf, Abolfazl Ahankhah.

KONUSU: 1990 yılı yapımıdır. Locarno Film Festivali FIPRESCI Ödülü'nü kazanmıştır. Kendisini ünlü yönetmen Muhsin Makhmalbaf olarak tanıtarak bir aileyi kandıran bir adamın gerçek mahkeme sürecini ve sinema tutkusunu anlatır.

BİR AYRILIK(A SEPERATİON):

Yönetmen Asgar Ferhadi

Oyuncular: Leila Hatami, Peyman Moaadi, Shahab Hosseini, Sareh Bayat.

KONUSU: 2011 yılı yapımıdır. Oscar En İyi Yabancı Dilde Film ve Berlin Altın Ayı ödüllerini kazanmıştır. Boşanmak üzere olan bir çiftin, yaşlı bir babanın bakımı ve bir kaza sonrası gelişen olaylar ekseninde vicdan ve adaletle imtihanını anlatır.

SATICI(THE SALESMAN):

Yönetmen Asgar Ferhadi

Oyuncular: Shahab Hosseini, Taraneh Alidoosti, Babak Karimi

KONUSU: 2016 yılı yapımıdır. Oscar En İyi Yabancı Dilde Film ve Cannes En İyi Senaryo ödüllerini kazanmıştır. Tiyatrocu bir çiftin, yeni taşındıkları evde yaşanan talihsiz bir olay sonrası sarsılan güvenlerini ve intikam duygusunu işler.

ŞEYTAN YOKTUR(THERE İS NO EVİL):

Yönetmen Mohammad Rasoulof

Oyuncular: Ehsan Mirhosseini, Shaghayegh Shourian, Kaveh Ahangar

KONUSU: 2020 yılı yapımıdır. Berlin Film Festivali Altın Ayı ödülünü kazanmıştır. Bireysel özgürlük ve vicdani sorumluluk temalarını, infaz mekanizması içinde yer alan dört farklı karakter üzerinden ele alır.

PERSEPOLİS:

Yönetmen Marjane Satrapi ve Vincent Paronnaud

Seslendirenler: Chiara Mastroianni, Catherine Deneuve, Danielle Darrieux

KONUSU: 2007 yılı yapımıdır. Cannes Film Festivali Jüri Ödülü'nü kazanmıştır. Küçük Marjane’in gözünden İran’daki siyasi değişimi ve bir genç kızın sürgündeki büyüme hikayesini anlatan bir animasyondur.

ELLY HAKKINDA(ABOUT ELLY):

Yönetmen: Asgar Ferhad

Oyuncular: Golshifteh Farahani, Shahab Hosseini, Taraneh Alidoosti, Peyman Maadi

KONUSU: 2009 yılı yapımıdır. Berlin Film Festivali En İyi Yönetmen Gümüş Ayı ödülünü kazanmıştır. Kuzey İran'da deniz kıyısında tatile çıkan bir grup arkadaşın, aralarından birinin aniden kaybolmasıyla başlayan gerilim dolu saatlerini ve bu süreçte ortaya dökülen yalanlar ile toplumsal ahlak sorgulamalarını anlatır.

SERÇELERİN ŞARKISI: (THE SONG OF SPARROWS)

Yönetmen: Mecid Mecidi,

Oyuncular: Reza Najie, Maryam Akbari, Kamran Dehghan.

KONUSU: 2008 yılı yapımıdır. Berlin Film Festivali En İyi Erkek Oyuncu Gümüş Ayı ödülünü kazanmıştır. Bir devekuşu çiftliğinde çalışan ve işinden olan Kerim'in, ailesinin geçimi için şehre gitmesiyle değişen dünyasını, saflığını yitirme tehlikesiyle karşılaşmasını ve yeniden doğanın huzuruna dönüş çabasını işler.

BARAN

Yönetmen :Mecid Mecidi

Oyuncular: Hossein Abedini, Zahra Bahrami, Rıza Naji

KONUSU: 2001 yılı yapımıdır. Montreal Dünya Film Festivali Büyük Ödülü'nü kazanmıştır. İran’daki bir inşaatta çalışan Azeri bir gencin, işten ayrılan bir işçinin yerine gelen Afgan gence karşı duyduğu rekabetin, onun bir kız olduğunu ve ailesine bakmak için erkek kılığında çalıştığını öğrenmesiyle derin bir sevgiye ve fedakarlığa dönüşmesini anlatır.