Dünya sessizce değişiyor: Enerji devrimi çoktan başladı

Geçenlerde Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) son raporlarını incelerken dikkatimi çeken bir veri oldu. Aslında "veri" demek biraz haksızlık olur. Çünkü bazen tek bir sayı, yüzlerce sayfalık rapordan daha fazla şey anlatır. 2024 yılında dünyada eklenen yeni elektrik üretim kapasitesinin yüzde 90'dan fazlası yenilenebilir enerji kaynaklarından geldi. Bir kez daha okuyalım. Yüzde 90'dan fazlası. Yani dünya artık yeni enerji yatırımlarını büyük ölçüde güneşe, rüzgâra ve diğer yenilenebilir kaynaklara yönlendiriyor. Bu oran, Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı'nın (IRENA) 2025 verilerinde açıkça görülüyor. Kuruma göre yalnızca 2024 yılında küresel ölçekte 585 gigawatt yeni yenilenebilir enerji kapasitesi devreye alındı. Bu, şimdiye kadar kaydedilen en yüksek yıllık artışlardan biri. Peki bu neden önemli? Çünkü yıllardır enerji dönüşümünü hep geleceğin konusu gibi konuştuk. "Bir gün olacak." "Bir gün fosil yakıtlar azalacak." "Bir gün güneş enerjisi yaygınlaşacak." O gün aslında çoktan gelmiş olabilir. IEA verilerine göre yenilenebilir enerji kapasitesinin 2025-2030 arasında son beş yılın iki katı hızla büyümesi bekleniyor. Dünyadaki ülkelerin yüzde 80'inden fazlasında yenilenebilir enerji yatırımları önceki döneme göre daha hızlı artacak. Bu değişimin merkezinde ise güneş enerjisi bulunuyor. Bir zamanlar pahalı olduğu için tercih edilmeyen güneş panelleri bugün birçok ülkede en ekonomik elektrik üretim yöntemlerinden biri hâline gelmiş durumda. IEA'nın öngörülerine göre 2030'a kadar gerçekleşecek yenilenebilir enerji büyümesinin yaklaşık yüzde 80'i güneş enerjisinden gelecek. Fakat işin ilginç tarafı sadece enerji değil. Sürdürülebilirlik dünyasında aynı anda başka bir dönüşüm daha yaşanıyor. Atık kavramı yeniden tanımlanıyor. Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP), son dönemde yayımladığı çalışmalarda "döngüsel ekonomi" kavramını öne çıkarıyor. Bu yaklaşımın temel mantığı oldukça basit: Bir ürünün ömrü bittiğinde onu çöpe göndermek yerine yeniden kullanmak, dönüştürmek veya farklı bir üretim sürecine dahil etmek. Kısacası "al-kullan-at" modelinden uzaklaşmak. Neden? Çünkü mevcut sistem sürdürülebilir görünmüyor. UNEP'in Küresel Atık Yönetimi Görünümü raporuna göre dünyada oluşan kentsel atık miktarının 2050 yılına kadar yaklaşık 2,1 milyar tondan 3,8 milyar tona çıkması bekleniyor. Aynı rapor, atık yönetimindeki yetersizliklerin ekonomik maliyetinin önümüzdeki yıllarda katlanarak büyüyeceğini ortaya koyuyor. Bir başka çarpıcı veri ise plastiklerde karşımıza çıkıyor. UNEP'e göre mevcut alışkanlıklarımız devam ederse plastik atık miktarı önümüzdeki on yıllarda ciddi biçimde artmaya devam edecek. Bugün her yıl milyonlarca ton plastik atık nehirlere, göllere ve denizlere karışıyor. Bütün bunları neden anlatıyorum? Çünkü sürdürülebilirlik artık yalnızca çevrecilerin gündemi değil. Ekonominin de gündemi. Yatırımcıların da gündemi. Şirketlerin de gündemi. Hatta rekabetin bile gündemi. Bugün bir şirket enerji maliyetlerini düşürmek istiyorsa yenilenebilir enerjiye bakıyor. Tedarik zincirini güvence altına almak istiyorsa döngüsel ekonomiye bakıyor. İhracat yapmak istiyorsa karbon ayak izine bakıyor. Yani sürdürülebilirlik artık "iyi niyet projesi" olmaktan çıkıp iş yapış biçimlerinin merkezine yerleşiyor. Belki de bu yüzden artık asıl soru şu: Dünya değişecek mi? Değil. Dünya zaten değişiyor. Biz bu değişimi ne kadar yakından takip ediyoruz? Asıl mesele biraz da burada başlıyor. DEMET ADAMHANOĞLU