Hakaret suçu nedir? Hakaret suçuna ilişkin bilinmesi gerekenler

Günlük yaşamda insanlar arasında zaman zaman tartışmalar yaşanabilmektedir. Ancak öfkeyle söylenen bazı sözler, sadece kaba bir davranış olarak kalmayıp hukuken "hakaret suçu" kapsamına girebilir. Özellikle sosyal medyanın yaygınlaşmasıyla birlikte hakaret suçuna ilişkin soruşturmalar ve davalar son yıllarda önemli ölçüde artmıştır. Peki hakaret suçu nedir, hangi sözler hakaret sayılır, hakarete uğrayan kişi ne yapmalıdır ve hakaret eden kişi hangi yaptırımlarla karşılaşabilir? Bu yazımızda tüm bu soruları herkesin anlayabileceği şekilde açıklıyoruz. Günümüzde insanlar arasındaki iletişim sadece yüz yüze değil; telefon, mesajlaşma uygulamaları ve sosyal medya üzerinden de gerçekleşmektedir. İletişimin bu kadar yaygınlaşması, ne yazık ki hakaret içeren söz ve davranışların da artmasına neden olmaktadır. Pek çok kişi öfkeyle söylediği bir sözün veya sosyal medyada yaptığı bir paylaşımın hukuki sonuçlar doğurabileceğinin farkında değildir. Oysa Türk Ceza Kanunu'nda hakaret suçu açıkça düzenlenmiş olup, belirli şartların oluşması halinde cezai yaptırıma bağlanmıştır. Örneğin; hakaret suçu kapsamında değerlendirilebilir. Ancak her kaba söz veya nezaketsiz ifade hakaret suçu oluşturmaz. Olayın gerçekleşme şekli, kullanılan ifadeler ve somut olayın özellikleri mahkeme tarafından ayrı ayrı değerlendirilmektedir. HAKARET SUÇU NEDİR? Hakaret suçu, bir kişinin şeref, onur ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte sözler söylemek veya davranışlarda bulunmaktır. Hukuk düzeni, bireylerin yalnızca can ve mal güvenliğini değil, kişilik haklarını ve toplum içindeki saygınlıklarını da koruma altına almıştır. Türk Ceza Kanunu'nda düzenlenen bu suçun amacı, kişilerin toplum içindeki manevi değerlerini korumaktır. Hakaret yalnızca küfür etmek anlamına gelmez..Bir kişiye küçük düşürücü ifadeler kullanmak, ağır küfür etmek, aşağılayıcı ithamlarda bulunmak veya toplum önünde kişinin itibarını zedeleyecek sözler söylemek hakaret suçunu oluşturabilir. Ancak her kaba söz hakaret suçu değildir. Kaba hitaplar veya nezaket kurallarına aykırı ifadeler tek başına suç oluşturmayabilir. Burada önemli olan kullanılan sözün, kişinin onur ve saygınlığını zedeleyecek ağırlıkta olmasıdır. HAKARET SUÇU NASIL İŞLENEBİLİR? Hakaret yalnızca sözle gerçekleşmez. Yazılı mesajlar, elektronik postalar, sosyal medya paylaşımları, yorumlar, ses kayıtları, görüntülü mesajlar hatta bazı el hareketleri bile hakaret suçu kapsamında değerlendirilebilir. Örneğin; - Bir kişiye küfür etmek, - Sosyal medyada aşağılayıcı paylaşım yapmak, - WhatsApp üzerinden hakaret içeren mesaj göndermek, - Bir toplantıda kişinin onurunu kıracak sözler söylemek, - Bir kişiye toplum içinde küçük düşürücü ithamlarda bulunmak, hakaret suçuna konu olabilir. SOSYAL MEDYADA HAKARET SUÇU Teknolojinin gelişmesiyle birlikte hakaret suçları en sık sosyal medya platformlarında görülmektedir. Sosyal medya, hakaret suçlarının en sık işlendiği alanlardan biri haline gelmiştir. Instagram, X, Facebook, TikTok veya benzeri platformlarda yapılan yorumlar, paylaşımlar ya da özel mesajlar da suç oluşturabilir. Bir kişinin fotoğrafının altına küfür yazılması, aşağılayıcı yorum yapılması veya herkesin görebileceği şekilde küçük düşürücü paylaşımlar yapılması hakaret suçuna neden olabilir. Silinen paylaşımlar dahi ekran görüntüleri, bilirkişi incelemeleri ve platform kayıtları sayesinde delil olarak kullanılabilir. Bu nedenle internet ortamında yapılan paylaşımların "nasıl olsa silerim" düşüncesiyle yapılmaması gerekir. "Klavye başında yazdım, bir şey olmaz." düşüncesi doğru değildir. Dijital ortamda yapılan hakaretler de delil niteliği taşıyabilir ve yargılama konusu olabilir. Özellikle herkese açık şekilde yapılan hakaretler, mağdurun daha fazla kişinin önünde küçük düşmesine neden olabileceğinden mahkemeler tarafından ayrıca değerlendirilmektedir. HAKARET SUÇUNUN OLUŞMASI İÇİN NELER GEREKİR? Hakaret suçunun oluşabilmesi için öncelikle belirli bir kişinin hedef alınması gerekir. Genel nitelikte söylenen ve belirli bir kişiyi işaret etmeyen ifadeler her zaman hakaret suçu oluşturmayabilir. Ayrıca kullanılan söz veya davranışın mağdurun onur, şeref ve saygınlığını zedeleyebilecek nitelikte olması gerekir. Hakaret doğrudan kişinin yüzüne söylenebileceği gibi, belirli koşullar altında başka kişiler aracılığıyla da işlenebilir. HAKARET SAYILMAYABİLECEK DURUMLAR Her sert eleştiri hakaret değildir. Hukuk, düşünceyi açıklama ve eleştiri hakkını da korumaktadır. Örneğin; - Bir hizmeti sert şekilde eleştirmek, - Bir kurumun uygulamalarını eleştirmek, - Nezaketsiz fakat kişilik haklarına saldırı oluşturmayan ifadeler kullanmak, her zaman hakaret suçu anlamına gelmez. Hakaret ile eleştiri arasındaki ayrımı olayın şartları, kullanılan ifadeler ve söyleyiş biçimi belirler. HAKARET SUÇUNUN CEZASI Hakaret suçunu işleyen kişi hakkında Türk Ceza Kanunu kapsamında hapis cezası veya adli para cezası uygulanabilir. Cezanın miktarı olayın özelliklerine göre değişebilir. Hakaretin; - Alenen işlenmesi, - Kamu görevlisine görevinden dolayı yapılması, - Birden fazla kişi tarafından birlikte gerçekleştirilmesi, gibi durumlarda farklı hukuki sonuçlar doğabilir. Mahkeme, olayın tüm özelliklerini değerlendirerek uygun yaptırıma karar verir. DELİL OLARAK NELER KULLANILABİLİR? Hakaret suçlarında deliller büyük önem taşır. Bunlar arasında; - Mesaj kayıtları, - WhatsApp yazışmaları, - SMS'ler, - Sosyal medya ekran görüntüleri, - Tanık anlatımları, - Ses ve görüntü kayıtları, - Bilirkişi incelemeleri, yer alabilir. Ancak delillerin hukuka uygun şekilde elde edilmiş olması gerekir. Hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen bazı deliller mahkeme tarafından değerlendirilmeyebilir. HAKARETE UĞRAYAN KİŞİ NE YAPMALIDIR? Hakaret suçu kural olarak şikâyete bağlı suçlar arasındadır. Hakarete uğrayan kişi, hakareti ve hakaret eden kişiyi öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde şikâyette bulunmalıdır. Bu süre geçirildiğinde çoğu durumda şikâyet hakkı ortadan kalkar. Şikâyet; yapılabilir. Şikâyet sırasında mümkün olduğunca delillerin de sunulması sürecin sağlıklı ilerlemesine katkı sağlar. Hakarete maruz kalan kişi öncelikle sakin davranmalı ve varsa delilleri korumalıdır. Özellikle sosyal medya paylaşımları silinmeden önce ekran görüntülerinin alınması, mesajların saklanması ve mümkünse noter tespiti gibi yöntemlerle delillerin korunması faydalı olabilir. Ardından Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulabilir. Hakaret nedeniyle kişinin uğradığı manevi zarar varsa, şartların oluşması halinde ayrıca manevi tazminat davası açılması da mümkündür.

ÖZÜR DİLİNMESİ DAVAYI ETKİLER Mİ?

Hakaret eden kişinin sonradan özür dilemesi taraflar arasındaki gerginliği azaltabilir. Ancak özür dilenmiş olması her zaman ceza davasını ortadan kaldırmaz. Mahkeme olayın tüm özelliklerini değerlendirerek karar verir.

HAKARET SUÇUNDA ZAMANAŞIMI

Hakaret suçlarında kanunda öngörülen süreler içerisinde şikâyette bulunulması önemlidir. Bu sürelerin kaçırılması bazı durumlarda soruşturma açılmasını engelleyebilir. Bu nedenle hakarete maruz kalan kişilerin hak kaybı yaşamamak adına gecikmeden hukuki destek almaları önem taşır.

HAKARET EDEN KİŞİYE NE CEZA VERİLİR?

Hakaret suçunun cezası olayın özelliklerine göre değişebilir. Hakaretin alenen işlenmesi, kamu görevlisine görevinden dolayı yapılması veya belirli şartların bulunması halinde daha ağır yaptırımlar söz konusu olabilir. Her hakaret davasında mutlaka hapis cezası verileceği düşüncesi doğru değildir. Mahkeme; karar verebilir. Her dosya kendi özelliklerine göre değerlendirilmektedir.

HANGİ SÖZLER HAKARET SAYILMAZ?

Toplumda en çok merak edilen konulardan biri de budur. Bir kişiyi eleştirmek her zaman hakaret anlamına gelmez. Örneğin; her zaman hakaret oluşturmaz. Önemli olan kullanılan ifadenin kişinin onur ve saygınlığını zedeleyip zedelemediğidir. Bu nedenle aynı söz farklı olaylarda farklı hukuki sonuç doğurabilir.

HAKARETE UĞRAYAN KİŞİ NE YAPMALIDIR?

Hakarete uğrayan kişinin öncelikle sakin davranması ve mümkün olduğunca delilleri koruması gerekir. Özellikle sosyal medyada; Daha sonra Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulabilir. Hakaret nedeniyle kişinin manevi olarak zarar görmesi halinde ayrıca manevi tazminat davası açılması da mümkündür. Ceza davası ile tazminat davası birbirinden farklı hukuki süreçlerdir.

HAKARET SUÇUNDA UZLAŞMA VAR MIDIR?

Hakaret suçu, kanunda öngörülen bazı hâller dışında uzlaştırma kapsamındadır. Bu nedenle soruşturma sırasında taraflar uzlaştırma bürosuna yönlendirilebilir. Taraflar anlaşırsa ceza yargılaması sona erebilir. Ancak uzlaşma sağlanamazsa savcılık soruşturmayı tamamlayarak gerekli görmesi halinde kamu davası açabilir.

HAKARET DAVASI NE KADAR SÜRER?

Davaların süresi mahkemenin iş yoğunluğuna, delillerin toplanmasına, tanıkların dinlenmesine ve bilirkişi incelemelerine göre değişmektedir. Bu nedenle kesin bir süre vermek mümkün değildir. Bazı dosyalar birkaç ay içinde sonuçlanırken, bazı davalar bir yıldan daha uzun sürebilmektedir. SONUÇ Hakaret suçu, bireyin onur, şeref ve saygınlığını korumayı amaçlayan önemli bir ceza hukuku düzenlemesidir. Günlük hayatta öfkeyle söylenen bir söz, sosyal medyada yazılan bir yorum veya mesajlaşma uygulamalarında kullanılan ifadeler ciddi hukuki sonuçlar doğurabilir. Öte yandan her kaba sözün hakaret sayılmadığı da unutulmamalıdır. Bir ifadenin suç oluşturup oluşturmadığı; olayın şartlarına, kullanılan kelimelere, taraflar arasındaki ilişkiye ve somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir. Hakaret suçu, bireylerin onurunu, şerefini ve toplum içindeki saygınlığını korumayı amaçlayan önemli bir ceza hukuku düzenlemesidir. Günümüzde özellikle sosyal medya kullanımının artmasıyla birlikte hakaret suçları daha sık gündeme gelmektedir. İnternet ortamında yapılan yorumlar, mesajlar ve paylaşımlar da hukuki sorumluluk doğurabilir. Hakarete uğrayan kişilerin hak kaybı yaşamamaları için delilleri muhafaza etmeleri ve yasal süre içinde şikâyette bulunmaları önemlidir. Aynı şekilde, öfke anında söylenen veya yazılan sözlerin hukuki sonuçlar doğurabileceği unutulmamalıdır. Her olayın kendine özgü koşulları bulunduğundan, hakaret suçuna ilişkin değerlendirmeler somut olayın özelliklerine göre yapılır. Bu nedenle hakaret iddiasıyla karşı karşıya kalan veya hakarete uğradığını düşünen kişilerin, haklarını doğru şekilde kullanabilmeleri için bir hukukçudan destek almaları faydalı olacaktır. Hakarete uğrayan kişilerin delillerini muhafaza etmeleri, yasal haklarını zamanında kullanmaları ve gerektiğinde hukuki destek almaları önemlidir. Aynı şekilde herkesin, öfke anında kullandığı sözlerin hukuki sorumluluk doğurabileceğini bilerek iletişim kurması hem bireysel hakların korunmasına hem de toplumsal saygının güçlenmesine katkı sağlayacaktır. AV. CEREN AVŞAR