Milyon dolarlık insanlardan “mütevazılık” masalları!

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Leyla Alaton’un bu cümleleri, televizyon ekranlarında sarf edildikten sonra sosyal medyada hızla yayıldı. Kimileri onu haklı buldu, kimileri “Bir zahmet çantanız Hermes olmasa bile anlamlıdır” diye tiye aldı. Ama bu açıklamaların satır aralarında daha derin bir şey vardı: Gösterişsizlik de artık yeni bir zenginlik dili oldu.

Alaton’un söyleminde öne çıkan sade yaşam tavsiyesi, aslında bir yaşam felsefesinden çok, sınıfsal bir imtiyazın yeni yüzü gibi görünüyor. Çünkü her şeyin tadına bakmış, her deneyimi yaşamış biri için “artık sade olmak” bir doygunluk tercihi. Oysa çoğu insan için sade yaşam, “tercih” değil, tek seçenek.

GÖSTERİŞSİZ ZENGİNLİK: YENİ LÜKSÜN SESSİZ HALİ

Eskiden zenginlik açıkça sergilenirdi: Devasa logolar, parlayan çantalar, göz alıcı arabalar. Zenginliğin ispatı, görünenle orantılıydı. Ancak zamanla bu gösteriş dili rafine hale geldi ve yerini sessiz ama güçlü bir estetik anlayışına bıraktı. “Sessiz lüks” ya da “gösterişsiz zenginlik” olarak adlandırılan bu yeni akımda, markaların adı bile okunmaz. Sade kesimli bir kabanın arkasında küçük bir Celine, bir Loro Piana ya da The Row imzası gizlidir ancak bu detayı yalnızca bilenler fark eder. Lüks artık bağırmaz, fısıldar ama yalnızca o fısıltının dilini bilenler tarafından anlaşılır.

Bu değişim yalnızca estetik bir dönüşüm değil aynı zamanda zenginliğin içindeki sınıfsal ayrımın da ifadesidir. Yeni zenginler, hâlâ logoların gücüne inanırken; köklü zenginler markayı markasızlıkla göstermenin daha prestijli bir yol olduğunu savunur. Büyük logolu çantalar, lüks arabalardaki dikkat çekici modifikasyonlar “yeni para”nın sembolüyken; mütevazı ama astronomik fiyatlı kıyafetler ve sessiz markalar “eski para”nın tercihidir. Böylece zenginlik bile kendi içinde katmanlara ayrılır ve sadelik, bu katmanların en üst basamağının dili hâline gelir. Bu yeni sade yaşam biçimi, dışarıdan bir sadelik gibi görünse de aslında oldukça sofistike, seçkin ve erişilmesi güç bir dünya yaratır. Yani logolar küçülmüş olabilir ama sınıfsal farklar hâlâ aynı derecede keskin, sadece daha ustaca gizlenmiş durumda.

AYRICALIKLI TASARRUF: SADELİK YORUMU

Zenginlik yalnızca parayla ilgili değil; onu nasıl taşıdığınızla da doğrudan ilişkili. İşte bu noktada devreye Bourdieu’nün “habitus” kavramı giriyor. Yani bir sınıfa özgü yaşam tarzının, beğenilerin, jestlerin, kararların içselleşmiş hali. Sessiz lüksü ayırt edebilmek, ona yönelmek ya da onun bir parçası olabilmek sadece ekonomik değil aynı zamanda kültürel bir donanımın hatta görgünün göstergesi. Bu bağlamda tasarruf söylemleri bile sınıfsaldır. Bir kişi business class yerine ekonomi sınıfında uçmayı seçtiğinde bunu bir “erdem” gibi sunabilir çünkü onun için bu bir tercih meselesidir. Oysa çoğunluk için bu zaten tercih hakkı bile olmayan bir zorunluluktur.

İşte burada gösterişsiz sadeleşmenin ardındaki sınıfsal ayrıcalık belirginleşir: Aynı kahverengi kabanı herkes giyebilir ama onun “Jil Sander” olduğunu bilenle bilmeyen arasındaki mesafe, kumaştan değil sosyal dünyadan kaynaklanır. Gösterişsiz zenginlik, sadeleşmeyi bir yaşam biçimi hâline getirebilecek güce sahip olanların konforlu bir alanıdır. Bu alan aynı sadeliğe mecbur kalanlarınkiyle asla örtüşmez. Yani aslında mesele sadelik değil o sadeliği hangi habitus ile taşıdığındır. Kimi için beyaz tişört bir zorunlulukken, bir başkası için beyaz tişört bin dolarlık bir “durum bildirisi” olabilir. Fark tişörtte değil; bedenin taşıdığı sınıfsal bellektedir.

AHLAKİ ÜSTÜNLÜK: “BEN ERDİM, SIRA SİZDE” ÜSLUBU

Zenginlikten gelen sade yaşam çağrılarının içinde, kimi zaman fark edilmeyen bir ahlaki üstünlük iddiası saklıdır. “Ben her şeye sahip oldum ama artık sade yaşıyorum” söylemi, zenginliğe ulaşamamış olanlara üstten bir bakışı içerir. Sanki hala bir şeyler arzulamak, hala etiketli bir çanta beğenmek ayıpmış gibi. Oysa mesele, o çantayı almaya gücün yetip yetmemesi değil midir? Tevazu gibi görünen bu söylemler aslında “Ben sizin geçtiğiniz yollardan çoktan geçtim, şimdi o yolları küçümsüyorum” demenin süslü bir yolu olabilir. Bu da bir tür modern kibirdir; sadece daha yumuşak bir tonda ve daha elit bir dille ifade edilir.

 SADELİĞİ SEÇEBİLENLE, SADELİĞE MECBUR KALAN AYNI DEĞİLDİR

Sadelik her zaman bir erdem değildir. Bazen yalnızca seçebilenin ayrıcalığıdır. Çünkü gerçek sadelik, seçim yapabilme özgürlüğüyle başlar. Kiminin sade giyinmesi minimalist bir zevkin dışavurumuyken, bir başkası için sade olmak sadece ekonomik zorunluluğun sessiz ifadesidir. Yani sadeliği seçebilenle, sadeliğe mecbur kalan asla aynı değildir.

Bugün “gösterişsiz zenginlik” olarak pazarlanan yaşam biçimi, aslında statünün yeni diliyle yeniden inşasından başka bir şey değildir. Marka logoları küçülmüş olabilir ama zenginlik, sessizliğin içinden konuşmaya devam etmektedir. Gerçek eşitlik, aynı kahveyi içebilmekte ya da aynı uçakta seyahat etmekte değil tüm bu seçenekler arasında gerçekten seçim yapabilme imkânında yatar.

Leyla Alaton gibi figürlerin “azla yetinme”, “gösterişten kaçınma” gibi mesajları, niyet ne kadar iyi olursa olsun, çoğunluk için erişilmesi mümkün olmayan bir yaşamın içinden gelmektedir. Bu yüzden zenginliğin içinden gelen sade yaşam vaazları, çoğu zaman lüksün yalnızca başka bir biçimde “daha sofistike, daha sınıfsal bir dille” yeniden üretimidir. Ve o nedenle: Gösterişsiz zenginlik de bir gösteridir. Sadece dili değişmiştir.