1

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Geleceğin üniversitesine ilişkin bir senaryoda öğrenci, bir araştırma grubuyla bilimsel problem üzerinde çalışmakta, iş yerinde teknik bir görevi yürütmekte, başka bir kurumdan ders almakta ve kişisel yapay zekâ sistemiyle çalışmalarını düzenlemektedir. Bu farklı ortamlarda yapılanların birbiriyle nasıl ilişkilendirileceği, öğrenme tasarımının temel sorunu hâline gelmektedir. Üniversitenin dönüşümü, öğrencinin ne öğreneceğini, nasıl destekleneceğini ve gelişiminin hangi gerekçelerle değerlendirileceğini birlikte düşünmeyi gerektirmektedir.

Dağıtılmış üniversite (Distributed University), bu yazıda öğretim, araştırma ve öğrenme desteğinin farklı kurumlar, ortamlar ve teknik sistemler arasında paylaşıldığı bir kurumsal tasarım anlamında kullanılmaktadır. Dağılımın kapsamı, görevlerin ve kaynakların paylaşılmasıyla tanımlanmaktadır. Akademik karar yetkisinin nasıl paylaşılacağı ise ayrıca düzenlenmektedir. Bu çerçeve, belirli bir tarihte gerçekleşeceği öne sürülen gelecek tahmini yerine, araştırmayla sınanacak bir öneri olarak sunulmaktadır.

Böyle bir yapıda yerleşke, laboratuvar, kütüphane ve seminer odası önemini korumaktadır. Ortak araçların kullanılması, yüz yüze tartışma ve araştırma ekiplerine katılım, farklı mekânların eğitimsel katkısını değerlendirmeyi gerektirmektedir. Bir faaliyetin çevrim içi sunulmasıyla kurumlar arasında akademik görev paylaşılması farklı düzenlemeleri ifade etmektedir. Üniversitenin bütünlüğü, bu faaliyetlerin öğrencinin gelişiminde nasıl birleştiği ve ortak eğitim amaçlarına nasıl hizmet ettiği üzerinden ele alınmaktadır.

Üniversitenin gelecekteki değerini öğrenme olanakları oluşturma ve bu öğrenme hakkında gerekçeli karar verme kapasitesiyle ilişkilenmektedir. Bilimsel araştırma, ortak tartışma ve yeni sorular geliştirme bu görevin kapsamına girmektedir. Yeterlik belgelerinin anlamı da bu çalışmalarla desteklenmektedir. Üniversite, öğrencinin farklı ortamlardaki etkinliklerini akademik bir bütün içinde değerlendirme ve verdiği kararın sorumluluğunu taşıma yükümlülüğü üstlenmektedir.

BİLGİNİN ÜRETİMİ VE AKADEMİK YARGI

Yapay zekânın kaynak taradığı ve açıklamalar önerdiği öğrenme düzeninde, erişilen bilginin dayanaklarını incelemek ayrı bir çalışma gerektirmektedir. Kullanılan yöntem, çıkarımın sınırları ve kanıtlar arasındaki çelişkiler akademik incelemenin konusu olmaktadır. Üniversitenin uzmanlığı, öğrencilerin bu incelemeyi yapabilecek alan bilgisini kazanmasına katkı sunmaktadır. Kaynakları karşılaştırma, varsayım oluşturma ve açıklamayı yeni verilerle gözden geçirme, öğretim görevleri içinde birlikte ele alınmaktadır.

Akademik yargı, belirli bir öğrenme iddiası için hangi kanıtın yeterli olduğunun açıklanmasını gerektirmektedir. Değerlendiricilerin benzer sonuçlara ulaşması kararların tutarlılığına ilişkin bilgi sağlamaktadır. Kullanılan görevin hedeflenen yeterliği gerçekten ortaya çıkarıp çıkarmadığı ise geçerlik açısından ayrıca incelenmektedir. Kararın kapsamı, öğrencinin hangi koşullarda ne yapabildiğiyle sınırlandırılmaktadır. Bir çalışma üzerinden kişinin bütün kapasitesi hakkında kapsamlı hüküm verilmesi, daha geniş kanıt gerektirmektedir.

Öğrencinin araştırmaya katılımı, verilen problemi çözmekle birlikte problemin nasıl kurulduğunu incelemesini de kapsamaktadır. Örneğin bir kentteki su tüketimini araştıran ekip, hangi grupların verilerde temsil edildiğini ve ölçümlerin hangi sorulara yanıt verebildiğini tartışmaktadır. Üniversite, farklı alanların açıklamalarını karşılaştırabilecek çalışma ortamları düzenlemektedir. Böylece mesleki bir görevin tamamlanmasıyla bilimsel bir sorunun araştırılması arasındaki ilişki öğretimin konusu hâline gelmektedir.

Bu yaklaşım, kurumun kendi kararlarının incelenebilmesini de gerektirmektedir. Değerlendirme ölçütlerinin gerekçesi, kullanılan kanıtın kapsamı ve belirsizlikler öğrenciye açıklanmaktadır. Kurumun verdiği yeterlik kararı, belirli koşullarda gösterilmiş performansa dayanmaktadır. Yeni bilgi ortaya çıktığında kararın hangi usulle gözden geçirileceği belirlenmektedir. Akademik güven, değerlendirmenin sınırlarının tanınması ve düzeltme süreçlerinin işler tutulmasıyla desteklenmektedir.

DAĞITILMIŞ YAPININ TEKNİK MİMARİSİ

Dağıtılmış yapının teknik mimarisi, farklı sistemlerde tutulan kayıtların anlamı korunarak ilişkilendirilmesini amaçlamaktadır. Araştırma katkısı, ders çalışması ve iş yerindeki proje kaydı farklı veri biçimleriyle tutulabilmektedir. Ortak tanımlar, erişim kuralları ve kayıtların hangi kaynaktan geldiğini gösteren bilgiler bu nedenle önem taşımaktadır. Bağlantının kurulması, paylaşılan verinin eğitimsel anlamının kurumlar arasında korunması için gereken düzenlemelerle birlikte ele alınmaktadır.

Örneğin iki kurumun proje yönetimi adı altında değerlendirdiği beceriler farklılaşabilmektedir. Biri kaynak planlamasına, diğeri ekip koordinasyonuna ağırlık verebilmektedir. Öğrenme kayıtlarına görevin kapsamı, başarı ölçütleri, kullanılan destek ve değerlendirmenin tarihi eklenmektedir. Ortak bir beceri adı, kurumlar arası eşdeğerlik kararı için başlangıç bilgisi sunmaktadır. Bu kararın verilmesi, görevlerin güçlüğünün ve program amaçlarıyla ilişkilerinin uzmanlar tarafından karşılaştırılmasını gerektirmektedir.

Kimlik doğrulama, kayıt bütünlüğü ve yeterlik değerlendirmesi farklı iddiaları desteklemektedir. Bir kaydın belirli kişiyle ilişkilendirilmesi, o kişinin çalışmayı nasıl gerçekleştirdiğine ilişkin incelemeden ayrılmaktadır. Kaydın değiştirilmediğinin gösterilmesi de başlangıçtaki iddianın doğruluğu için ek değerlendirme gerektirmektedir. W3C’nin doğrulanabilir belge standardı, teknik doğrulamayla belgenin içerdiği iddiaların doğruluğunun değerlendirilmesini ayırmaktadır (World Wide Web Consortium, 2025). Üniversite açısından bu ayrım, dijital belgenin güvenliğiyle öğrencinin kavrayışına ilişkin kanıtın farklı yöntemlerle incelenmesini gerektirmektedir.

Kayıt kaybı, hizmet kesintisi ve çelişen bilgiler, sistem tasarımında ele alınmaktadır. Verilerin başka bir araca aktarılması, değişikliklerin izlenmesi ve gerektiğinde insan tarafından işlem yapılması için yollar tanımlanmaktadır. Erişim, görevi yürütmek için gereken bilgiyle sınırlandırılmaktadır. Öğrenme faaliyetleri ve değerlendirme kayıtları, tek bir yazılımın çalışmasına aşırı bağımlı hâle geldiğinde oluşabilecek kesintiler önceden sınanmaktadır. Teknik dayanıklılık, bu alternatiflerin uygulanabilirliği üzerinden değerlendirilmektedir.

ÖĞRENME TASARIMI VE MÜFREDATIN SÜREKLİLİĞİ

Müfredat, farklı ortamlarda yapılan çalışmaların ortak öğrenme amaçlarıyla ilişkilendirilmesini sağlamaktadır. Tasarımda önce öğrencinin hangi kavramları anlaması ve hangi görevleri yerine getirmesi beklendiği açıklanmaktadır. Ardından bu gelişimi destekleyecek etkinlikler, geri bildirim ve değerlendirme birlikte planlanmaktadır. Bir kursun veya projenin programa eklenmesi, ön koşullarının ve sonraki öğrenmeye katkısının incelenmesini gerektirmektedir. Böylece esneklik, akademik ilerlemenin izlenebilirliğiyle birlikte düzenlenmektedir.

Çevre alanında çalışan bir öğrencinin üniversitede veri analizi öğrendiği, belediyede ölçüm çalışmasına katıldığı ve araştırma grubuyla sonuçları yorumladığı bir görev dizisi önerilmektedir. Öğrenci ilk aşamada örnek bir veri kümesini çözümlemekte, sahada veri toplama koşullarını gözlemlemekte ve son aşamada iki çalışmanın farklarını açıklamaktadır. Öğretim tasarımı, her ortamın hangi düşünsel çalışmayı desteklediğini belirlemektedir. Üniversite, etkinliklerin program amaçlarıyla bağını ve öğrencinin aynı bilgiyi yeni koşullarda kullanabilmesini incelemektedir.

Geri bildirim, bu görev dizisinin aşamalarına yerleştirilmektedir. Öğrencinin taslak açıklamasını öğretim elemanı ve arkadaşlarıyla tartışması, ardından gerekçesini yeniden yazması için zaman ayrılmaktadır. Yapay zekâ desteğinin ne zaman kullanılacağı, öğrencinin kendi düşüncesini oluşturması beklenen aşamalarla birlikte tanımlanmaktadır. Yardımın türü ve miktarı, çalışma ilerledikçe gözden geçirilmektedir. Tamamlanan ürün kadar öğrencinin geri bildirimi nasıl kullandığı da öğrenme tasarımını değerlendirmede dikkate alınmaktadır.

Kişisel çalışma yolu, ortak müfredatla bağlantı içinde düzenlenmektedir. Öğrencinin ilgileri değiştiğinde danışman, yeni amacın gerektirdiği bilgiyi, iş yükünü ve sonraki seçeneklere etkisini tartışmaktadır. Program, kişinin alışık olduğu alanların dışındaki sorularla karşılaşmasına da yer vermektedir. Farklı etkinliklerin aynı yeterliğe katkısı açıklanmakta; tekrar sayım ve önemli bilgi alanlarının eksik kalması incelenmektedir. Üniversitenin rolü, seçenekleri öğrencinin gelişimi açısından anlamlı bir sıraya yerleştirmeyi kapsamaktadır.

YETERLİK DEĞERLENDİRMESİ VE AKADEMİK SORUMLULUK

İnsanların yapay zekâ desteğiyle ürettiği rapor veya tasarım değerlendirilirken ürünün niteliğiyle öğrencinin düşünsel katkısının birlikte incelenmesi gerekmektedir. Lodge et al. (2025), öğrenme hakkında güvenilir yargı için birden fazla, kapsayıcı ve bağlama duyarlı değerlendirme yolunu vurgulamaktadır. Bu rapor, programın bütününde değerlendirme düzenlenmesine ilişkin seçenekler sunmaktadır. Buradaki öneri, söz konusu yaklaşımı farklı kurumlara yayılan öğrenme görevlerine uyarlamaktadır. Bu uyarlamanın sonuçlarının ayrıca araştırılması gerekmektedir.

Önerilen görevlerden birinde öğrenci, yapay zekâ desteğiyle bir kurumun enerji kullanımını azaltan plan hazırlamaktadır. Çalışma ilerlerken temel hesaplamada kullanılan verilerden birinin güncelliğini yitirdiği bildirilmektedir. Öğrenciden etkilenen sonuçları belirlemesi, gerekli bilgiyi yeniden toplaması ve planını düzeltmesi beklenmektedir. Bu görev, değişen koşullarda müdahale edebilme kapasitesine ilişkin kanıt üretmek amacıyla tasarlanmaktadır. Tek bir görevden yapılabilecek çıkarımların kapsamı ayrıca tanımlanmaktadır.

Bireysel kavrayış, araçla çalışma ve ortak üretimi yönlendirme için ayrı ölçütler önerilmektedir. Sözlü açıklamalar, karar notları ve yeni koşullara uyarlanmış görevler birbirini tamamlamaktadır. İzin verilen destek, değerlendirmeden önce açıklanmaktadır. Farklı görevlerin benzer yeterlikleri ortaya çıkarıp çıkarmadığı pilot çalışmalarla incelenmektedir. Ortak projelerde ekip ürününe ek olarak her öğrencinin kendi katkısını açıklaması istenmektedir. Böylece grup başarısıyla kişisel yeterlik hakkında verilen kararın dayanakları ayrı tutulmaktadır.

Akademik dürüstlük, katkılarla sorumlulukların ilişkilendirilmesini gerektirmektedir. Araştırma sorusunu kimin belirlediği, kullanılan yapay zekâ desteği ve hangi iddiaların insanlar tarafından kontrol edildiği açıklanmaktadır. İşlem kayıtları katkının izini gösterebilmekte; kavrayış için öğrencinin gerekçelerine başvurulmaktadır. Üniversite, bu açıklamaları anlaşılır kurallarla desteklemektedir. Hataları düzeltme ve çalışmanın sonuçlarını savunma sorumluluğunun kimde olduğu önceden belirlenmektedir. Öğretim elemanlarının uygulamalarında da aynı açıklık gözetilmektedir.

EĞİTİMCİNİN MESLEKİ GELİŞİMİ VE ORTAK ÇALIŞMA

Eğitimcinin mesleki gelişimi, alan uzmanlığıyla öğrenme tasarımını ve teknik sistemleri değerlendirme kapasitesini birlikte geliştirmeyi gerektirmektedir. UNESCO için hazırlanan öğretmen YZ yeterlik çerçevesi, teknik bilgiyi etik ilkeler ve insanın karar gücüyle birlikte ele almaktadır (Miao & Cukurova, 2024). Bu yazı, söz konusu genel çerçeveden yükseköğretimdeki mesleki gelişim için yararlanmaktadır. Farklı disiplinlerin öğretim gereksinimlerine uygun uygulamaların kurum içinde geliştirilmesi önerilmektedir.

Mesleki öğrenmenin gerçek öğretim sorunları etrafında düzenlenmesi önem taşımaktadır. Farklı alanlardan öğretim elemanları bir görev tasarımını birlikte incelemekte, öğrencinin yapması beklenen düşünsel çalışmayı ve verilen desteği tartışmaktadır. Bir ajanın hazırladığı açıklamadaki varsayımların çözümlenmesi, teknik sistemle alan bilgisinin ilişkisini görünür kılmaktadır. Ortak çalışma, bireysel araç kullanımından edinilen bilgiyi tartışılabilir mesleki kararlara dönüştürmektedir. Görevlerin gözden geçirilmesi için öğrencilerin açıklamalarından ve geri bildirimlerinden yararlanılmaktadır.

Bu yapı içinde öğretim elemanı, yapay zekâya devredilecek görevlerin kapsamını pedagojik gerekçelerle belirlemektedir. Kaynakların ilk sınıflandırılması, taslak geri bildirim oluşturulması ve çalışma takviminin düzenlenmesi farklı denetim gereksinimleri taşımaktadır. Hangi çıktının kontrol edileceği ve hangi kararın öğretim elemanında kalacağı açıklanmaktadır. Öğrenciyle ilişkinin niteliği, yardımın zamanlaması ve öğrenme güçlüğünün yorumlanması bu incelemeye katılmaktadır. Teknoloji seçimi, belirli bir öğretim ihtiyacına sağlayacağı katkı üzerinden değerlendirilmektedir.

Kurum, bu çalışmanın gerektirdiği zaman ve desteği iş yükü planlamasında tanımaktadır. Ders tasarımı üzerine ortak incelemeler ve sonuçların araştırılması, mesleki gelişimin sürekliliğine katkı sunmaktadır. Beklenen sonucu vermeyen çalışmaların da paylaşılması desteklenmektedir. Eğitimcinin yeni yöntemi değerlendirebilmesi için teknik yardımın yanında araştırma desteğine erişmesi planlanmaktadır. Üniversitenin dönüşüm kapasitesi, çalışanlarına sunduğu bu olanakların niteliğiyle birlikte ele alınmaktadır.

ÖĞRENCİNİN TEMSİLİNİ VE KARAR YETKİSİNİ KORUMAK

Öğrenciye ilişkin kayıtlar ve tahminler, kurumlar arasında paylaşılırken belirli amaçlarla sınırlandırılmaktadır. Ders sonucu, çalışma süresi ve etkinlik kaydı, öğrenmenin farklı yönlerine ilişkin kısmi bilgi sunmaktadır. Bu bilgilerin hangi kararlarda kullanılacağı anlaşılabilir biçimde açıklanmaktadır. Bir etkinliğin sistemde kayıtlı bulunmasıyla kişinin o etkinlikte ne öğrendiği arasındaki ilişki ayrıca incelenmektedir. Kayıt sayısının artmasıyla öğrencinin öğrenmesinin daha doğru temsil edilmesi arasındaki ilişki ayrıca sınanmaktadır.

Öğrencinin dijital modeli, destek seçeneklerini veya farklı ders yüklerini karşılaştırmak için tasarlanabilmektedir. Modelin niteliği, veri kapsamıyla birlikte varsayımlarına, güncellenme biçimine ve kullanılacağı bağlamda sınanmasına bağlı olarak değerlendirilmektedir. Çalışma koşulları, aile sorumlulukları ve sağlıkla ilgili değişiklikler performansı etkileyebilmektedir. Bu etkenleri eksik temsil eden bir model, öğrencinin kapasitesine ilişkin yetersiz öneriler üretebilmektedir. Tahminlerin belirsizliği ve kullanım sınırları öğrenciyle ve danışmanla paylaşılmaktadır.

Kişinin kayıtlara erişmesi, hataları düzelttirmesi ve kendisini etkileyen kararların yeniden incelenmesini istemesi için süreçler tanımlanmaktadır. Model önerisinin öğrenci tarafından kabul edilmesi, sonraki önerilere kaynak olacak yeni veri üretebilmektedir. Bu geri bildirim ilişkisi, önceki yönelimlerin tekrar güçlenmesi açısından incelenmektedir. Öğrencinin farklı bir alan seçmesi durumunda, gerekli hazırlığı belirleyen akademik destek sunulmaktadır. Kişiselleştirme, öğrencinin kendisi hakkında üretilen tahminlere müdahale edebilmesini de kapsamaktadır.

Kişisel yapay zekâ ajanının yetkileri, yapılacak işlemlere göre belirlenmektedir. Kaynak önerme, çalışma planı hazırlama ve öğrenci adına başvuru gönderme farklı onay koşulları gerektirmektedir. Verilen yetkinin nasıl değiştirileceği veya geri alınacağı açıklanmaktadır. Öğrencinin teknik denetim yollarını kullanmayı öğrenmesi de öğretim kapsamına alınmaktadır. Karar gücü, sisteme müdahale olanağıyla müdahalenin gerekçesini değerlendirecek bilginin birlikte geliştirilmesi üzerinden ele alınmaktadır.

AÇIK BİLİM VE PAYLAŞILABİLİR AKADEMİK KANIT

Açık bilim, dağıtılmış üniversite önerisinin başkaları tarafından incelenebilmesine dayanak sağlamaktadır. UNESCO’nun (2021) tavsiyesi, bilimsel bilginin paylaşımını desteklerken kişisel verilerin ve mahremiyetin korunmasını da gözetmektedir. Bu yaklaşım doğrultusunda, eğitim uygulamalarının yöntemleri ve uygun araştırma materyalleri erişime açılmaktadır. Öğrenci kayıtlarının paylaşımında ise izinler, erişim koşulları ve gerekli koruma önlemleri ayrıca değerlendirilmektedir. Açıklığın kapsamı, bilimsel inceleme için gereken bilgiyle ilişkilendirilmektedir.

Araştırılacak görevlerin, değerlendirme ölçütlerinin ve analiz planının önceden açıklanması önerilmektedir. Bu düzenleme, sonuçlar görüldükten sonra yapılan değişikliklerin izlenmesine yardımcı olmaktadır. Araç veya model sürümündeki değişiklikler de araştırma kaydına eklenmektedir. Bir uygulamanın hangi koşullarda yürütüldüğünün bilinmesi, başka ekiplerin benzer çalışmalar tasarlamasını kolaylaştırmaktadır. Beklenen sonuçları destekleyen bulgularla birlikte, sınırlılıklar ve uygulama sırasında yapılan düzenlemeler raporlanmaktadır.

Paylaşılacak materyalin niteliği, veri miktarını sınırlama kararını da gerektirmektedir. Görev tanımı, değerlendirme ölçütleri ve toplu sonuçlar bazı incelemeler için yeterli olabilmektedir. Ayrıntılı öğrenci çalışması gereken durumlarda kontrollü erişim düzenlenmektedir. Kimlik bilgileri çıkarılmış verilerin başka kayıtlarla birleştirilerek kişiyle ilişkilendirilebilme olasılığı göz önünde tutulmaktadır. Araştırma için toplanan bilgilerin başka idari kararlarda kullanılmasına ilişkin sınırlar önceden belirlenmektedir. Öğrencinin katılımı, bu amaçları anlayabilmesine dayandırılmaktadır.

Üniversiteler arası araştırma ortaklığı, kullanılan eğitim teknolojilerini düzenli incelemeye açmaktadır. Ortakların aynı yöntemden farklı sonuçlar elde etmesi, çalışma koşullarını ve öğrenci gruplarını karşılaştırmak için veri sağlamaktadır. Uygulama raporlarının erişilebilir olması, öğretim elemanlarının seçimlerini tartışmasına katkı sunmaktadır. Üniversite, satın aldığı veya geliştirdiği sistemlerin eğitimsel değerini hangi kanıta dayanarak değerlendirdiğini açıklamaktadır. Açık bilim böylece kurumun kendi uygulamalarını araştırmasının bir parçası hâline gelmektedir.

KATILIM VE KAMUSAL SORUMLULUK

Öğrenmenin çok sayıda ortama yayılması, öğrencilerin bu ortamlara erişim koşullarını temel bir tasarım konusu hâline getirmektedir. Çalışma saatleri, bakım sorumlulukları, bağlantı kalitesi ve kullanılabilen cihazlar öğrenme faaliyetlerini etkilemektedir. Dağıtılmış yapı, bu farklılıkların eğitim sonuçlarına nasıl yansıdığını inceleme sorumluluğu taşımaktadır. Kurumsal başarı, sisteme kaydolan kişi sayısıyla birlikte, öğrencilerin hangi koşullarda çalışabildiği ve gelişimini nasıl gösterebildiği üzerinden değerlendirilmektedir.

Bir öğrencinin konu bilgisini güçlü biçimde açıklaması, kullanılan dil veya sunum aracı nedeniyle değerlendirmede yeterince görünmeyebilmektedir. Görevin hangi kapasiteyi ölçtüğü açık tanımlanmaktadır. Dil yeterliği ölçülen kapasitenin parçası olduğunda bu durum gerekçelendirilmektedir. Diğer görevlerde öğrencinin bilgisini farklı yollarla gösterebilmesi için seçenekler oluşturulmaktadır. Değerlendirme tasarımı, ölçülmek istenen yeterlikle görevin gerektirdiği ek kaynakları birbirinden ayıracak biçimde incelenmektedir.

Pahalı yapay zekâ araçlarının sağladığı olanaklar, öğrenciler arasında görev koşullarını farklılaştırabilmektedir. Üniversite, izin verdiği araçlara erişimi ve alternatif çalışma yollarını birlikte planlamaktadır. Ortak erişim alanları, cihaz desteği, farklı zamanlarda kullanılabilen danışmanlık ve erişilebilir materyaller bu planın parçaları olarak ele alınmaktadır. Öğrencinin destek talep edebilmesi ve aldığı desteğin etkisinin izlenmesi için anlaşılır süreçler oluşturulmaktadır. Kaynak dağılımı, öğrenme hedefleriyle ilişkilendirilerek açıklanmaktadır.

Kamusal sorumluluk, kurumun hangi toplumsal ihtiyaçlara yanıt verdiğini tartışmaya açmasını da gerektirmektedir. Yerel kurumlarla yürütülen çalışmalar, öğrencinin alan bilgisini farklı sorunlarda kullanmasına katkı sunmaktadır. Ancak ortakların kısa vadeli beklentileriyle öğrencinin uzun vadeli gelişimi arasında değerlendirme yapılmaktadır. Üniversite, mesleki hazırlığı bilimsel sorgulama, toplumsal etkileri inceleme ve farklı düşüncelerle çalışma kapasitesiyle birlikte ele almaktadır. Eğitimin değeri, mezunun zaman içinde üstleneceği farklı roller açısından değerlendirilmektedir.

YÖNETİŞİM VE SÜREKLİLİK İÇİN KURUMSAL TASARIM

Dağıtılmış yapıda öğretimin yürütülmesi, öğrenci desteği ve yeterlik kararı için ayrı sorumlular tanımlanmaktadır. Bir ortağın görevi yürütmesiyle diploma veya belge veren kurumun akademik sorumluluğu arasındaki ilişki açıklanmaktadır. Öğrencinin sorun yaşadığında başvuracağı birim, kararın yeniden incelenme usulü ve ortakların uyuşmazlıkları nasıl ele alacağı belirlenmektedir. İşbirliği anlaşmaları, yetkilerin kapsamını ve sınırlarını görünür kılmaktadır. Böylece görev paylaşımının hesap verilebilirliği zayıflatmasının önüne geçilmesi amaçlanmaktadır.

Teknik hizmet sağlayıcılarıyla yapılan anlaşmalarda verilerin aktarılması, sistem değişikliğinde destek ve hizmet sona erdiğinde yükümlülükler düzenlenmektedir. Üniversite, öğrenme kayıtlarının hangi süreyle ve hangi amaçla tutulacağını belirlemektedir. Ortaklardan birinin ağdan ayrılması durumunda öğrencinin eğitimini sürdürebilmesi için geçiş koşulları planlanmaktadır. Satın alma kararları, maliyetle birlikte akademik denetim ve hizmetin sürekliliği üzerinden değerlendirilmektedir. Bu kararların gerekçeleri ilgili akademik birimlerin incelemesine sunulmaktadır.

Finansman modeli, ortakların hangi faaliyetler için kaynak alacağını açıklamaktadır. Ders tamamlama hızına aşırı ağırlık verilmesi, ek çalışmaya ihtiyaç duyan öğrenciler için destek süresini daraltabilmektedir. Bu nedenle teşviklerin eğitim amaçlarıyla ilişkisi incelenmektedir. Danışmanlık, ortak değerlendirme ve altyapı giderleri, yürütülen görevlerle ilişkilendirilerek paylaşılmaktadır. Öğrencinin gelişimine katkı sağlayan ancak kısa vadede ürün sayısına yansımayan çalışmaların da kaynak planında karşılık bulması önerilmektedir.

Yeterliklerin zaman içindeki anlamı da bu kurumsal tasarımın bir parçasını oluşturmaktadır. Bir kişinin belirli tarihte gösterdiği kapasite, kullandığı araçlar ve çalışma koşullarıyla birlikte kaydedilmektedir. Mezunların yeni görevler karşısında eğitim ve değerlendirme desteğine yeniden ulaşabilmesi için bağlantılar kurulmaktadır. Üniversiteyle ilişki, kişinin mesleki yönelimi ve öğrenme ihtiyaçları değiştikçe farklı biçimlerde sürebilmektedir. Böylece mezuniyet, uzun süreli akademik ilişkinin yeni bir aşaması olarak ele alınmaktadır.

ARAŞTIRILABİLİR BİR ÜNİVERSİTE GELECEĞİ

Önerinin sınanması için belirli bir programda üniversite, araştırma ortamı ve iş yeri arasında ortak bir görev dizisi tasarlanmaktadır. Başlangıç yeterlikleri, öğrenme amaçları, verilecek destek ve beklenen insan katkısı önceden tanımlanmaktadır. Görevlerin hangi sırayla yapılacağı ve öğrenciye hangi aşamalarda geri bildirim verileceği belirlenmektedir. Pilotun ilk sorusu, farklı ortamlardaki faaliyetlerin öğrencinin bilgisini geliştirmede birbirini nasıl tamamladığını araştırmaya yönelmektedir.

Değerlendirme, görev ürününün yanında öğrenmenin sürekliliğini ve farklı durumlara aktarımını incelemektedir. Öğrencinin belirli bir süre sonra neyi açıklayabildiği, yeni bir problemde bilgisini nasıl kullandığı ve araç desteği değiştiğinde nasıl çalıştığı değerlendirilmektedir. Öğretim elemanının iş yükü, destek maliyeti ve erişim koşulları da kaydedilmektedir. Bu göstergeler, öğrenme sonuçlarıyla uygulamanın sürdürülebilirliğini birlikte tartışmaya açmaktadır.

Elde edilen sonucun önerilen tasarımla ilişkisini incelemek için uygun karşılaştırma düzenleri planlanmaktadır. Öğrencilerin başlangıç bilgisi, gönüllü katılımı ve aldıkları destek gibi farklılıklar dikkate alınmaktadır. Bir pilotta başarı görülmesi, daha geniş uygulama için başlangıç kanıtı olarak değerlendirilmektedir. Farklı kurumlarda yapılacak çalışmalarla hangi unsurların korunacağı ve hangilerinin bağlama göre düzenleneceği araştırılmaktadır. Sonuçlar, tasarımın yeniden gözden geçirilmesine yön vermektedir.

Geleceğin dağıtılmış üniversitesi, öğrenmenin farklı ortamlardaki parçalarını amaçlı bir eğitim düzeninde ilişkilendirmektedir. Araştırma, ortak düşünme ve akademik destek bu düzenin temel işlevlerini oluşturmaktadır. Yapay zekâ sistemlerinin üstlendiği işler arttıkça, insanın kendi amaçlarını belirlemesi ve ortak çalışmayı yönlendirmesi için gereken bilginin geliştirilmesi önem taşımaktadır. Üniversitenin değeri, bu gelişimi destekleyen koşulları oluşturması ve verdiği akademik kararların sorumluluğunu taşıması üzerinden ele alınmaktadır.

PROF. DR. GÜLSÜN KURUBACAK ÇAKIR-ANKARA HBV ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM ÜYESİ

KAYNAKÇA

Lodge, J. M., Bearman, M., Dawson, P., Gniel, H., Harper, R., Liu, D., McLean, J., & Ucnik, L. (2025). Enacting assessment reform in a time of artificial intelligence. Tertiary Education Quality and Standards Agency. https://www.teqsa.gov.au/sites/default/files/2025-09/enacting-assessment-reform-in-a-time-of-artificial-intelligence.pdf

Miao, F., & Cukurova, M. (2024). AI competency framework for teachers. UNESCO. https://doi.org/10.54675/ZJTE2084

UNESCO. (2021). UNESCO recommendation on open science. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000379949

World Wide Web Consortium. (2025). Verifiable credentials data model v2.0. https://www.w3.org/TR/2025/REC-vc-data-model-2.0-20250515/