Algoritma çağında yavaşlamak: Yapay zeka gazeteciliği dönüştürür mü, kurtarır mı?

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Bugün medya dünyası, tarihin en büyük hız simülasyonu içinde debeleniyor. Yapay zeka araçları saniyeler içinde haber yazıyor, başlık alternatifleri üretiyor, sosyal medya trendlerine göre içerik optimize ediyor. Haber odaları, dakikada onlarca “tık odaklı” metin çıkaran birer dijital fabrikaya dönüşmüş durumda. Algoritmaların yönettiği bu yeni düzende gazetecilik, bir zanaat olmaktan çıkıp bitmek bilmeyen bir bant üretimine dönüşme tehlikesiyle karşı karşıya. İşte tam bu yüzden, medyanın acilen kendi “Yavaş Gazetecilik” (Slow Journalism) devrimine ihtiyacı var.

ALGORİTMANIN HIZ VAADİ VE ANLAM YOKSUNLUĞU

Yapay zekanın en büyük vaadi hız ve verimliliktir. Gazetecilik ise sadece verileri yan yana dizmekten ibaret değildir. Ancak gerçek şu ki sistem bizi sadece “ne oldu?” sorusuna hapsetmek istiyor. Bir yapay zeka modeli mahkeme tutanağını saliseler içinde özetleyebiliyor evet; ancak o duruşma salonundaki sanığın gözlerindeki korkuyu, koridordaki fısıltıları yakalayabilecek robotik bir sistem henüz mevcut değil. Okuyucunun, özellikle de dezenformasyon bombardımanı altında ezildiği bu çağda, “neden oldu?” sorusunun yanıtına ihtiyacı var. Ve yapay zeka bizi bilgiye boğarken anlam bağlamında büyük oranda eksiklikler bırakmaya devam ediyor.

LÜKS DEĞİL, VAROLUŞSAL BİR SIĞINAK

İlk bakışta yavaş gazetecilik; aylarca süren araştırmalar, derinlemesine röportajlar ve edebi bir dil olarak anlaşılıyor. Bu bağlamda ekonomik krizdeki medya sektörü için bunun sürdürülemez bir lüks olduğu iddia edilebilir. Madalyonun diğer yüzü ise bambaşka bir gerçeğe işaret ediyor; bu da bizleri yapay zeka çağında hayatta kalmanın tek yolunun yavaşlamak ve derinleşmek olduğu sonucuna ulaştırıyor.

Yapay zeka, standart ve formüle edilmiş haberleri zaten insandan daha iyi ve bedavaya yapıyor. Bu bakımdan bir gazeteci olarak sadece algoritmaların yapabildiği hızda ve yüzeysellikte içerik üretiyorsanız, yerinizin doldurulması an meselesidir. Gazeteciyi benzersiz kılan özellikler sahaya çıkması, güven ilişkisi kurması, şüphe duyması ve sezgileridir. Dolayısıyla yavaş gazetecilik bir lüks değil, mesleğin varoluşsal sığınağı olarak da ele alınmalıdır.

DİJİTAL HAMALLIKTAN KURTULMALIYIZ

İşin en heyecan verici kısmı ise yapay zekanın yavaş gazeteciliğin azılı düşmanı olmak zorunda olmamasıdır; çünkü teknoloji doğru kullanıldığında bu harekete hizmet edebilir. Gazeteci; deşifre yapmak, veri setlerini temizlemek veya ajans haberlerini taramak gibi zaman alan rutin işleri yapay zekaya devredebilir. Bu sayede kazanılan zaman, masa başında tık avcılığı yapmak için değil; sokağa çıkmak, insanlarla konuşmak ve derinlemesine araştırma yapmak için kullanılabilir. Böylece yapay zeka gazeteciyi hamallıktan kurtarıp ona asıl işini yapması için ihtiyaç duyduğu o kıymetli zamanı geri verebilir. Ama bu görev bilinci elbette konunun uzmanı olan gazetecinin yine yapay zekanın editörlüğünü yapması şartıyla kabul edilebilecektir.

HAKİKAT ACELEYE GELMEZ

Yapay zeka çağında yavaş gazetecilik sadece mümkün değil, zorunludur. Okuyucu, her köşe başından tabiri caizse fışkıran jenerik içeriklerden er ya da geç sıkılacaktır. Dijital obezite çağında, iyi damıtılmış ve insan ruhu taşıyan hikayelere olan açlık büyüyecektir. Bunun sinyalleri gelmeye başladı bile. “Bu haber insan kurgusu mu yoksa yapay zeka senaryosu mu” gibi sorular birtakım kabul edilemez gerçekleri gün yüzüne çıkarır nitelikte görülüyor. Ve geleceğin başarılı medya mecraları, yapay zeka ile en hızlı içerik üretenler değil; teknolojiyi bir asistan olarak kullanıp insanın o kadim hikaye anlatıcılığı becerisine yatırım yapanlar olacaktır. Çünkü hakikat, aceleye getirilmeyecek kadar değerlidir.

AKADEMİSYEN – YAZAR DR. ZUHAL SÖNMEZER