16 Eylül sabahı pek çok kişi telefonundaki fon uygulamasını açtığında, yıllardır biriktirdiği paranın değerini değil, “işleme kapalı” uyarısını gördü. Ertesi gün Sermaye Piyasası Kurulu, yedi portföy yönetim şirketinin kurucusu olduğu 131 yatırım fonunu tasfiyeye aldı. SPK’nın kendi açıkladığı rakama göre bu karar 455 bin 758 tekil yatırımcıyı doğrudan etkiledi. Fonların toplam büyüklüğü yaklaşık 1 trilyon liraydı; uluslararası basın bu tutarı 18-20 milyar dolar olarak hesapladı.
Aradan yaklaşık iki ay geçti. Ödemeler başladı, kanun çıktı, tutuklamalar sürüyor. Şimdi sakin kafayla sormanın zamanı: Bu kriz neden çıktı, neden bu kadar büyüdü ve bir daha yaşanmaması için ne yapmalıyız?
MASAL GİBİ GETİRİLER
Mekanizma aslında karmaşık değil. Bazı fonlar son iki yılda halka açıklığı düşük, birbiriyle bağlantılı şirketlerin hisselerinde yoğun pozisyonlar aldı. Az sayıda hissenin dolaştığı bir şirkette sürekli alım yaparsanız fiyat yükselir; fiyat yükselince fonun getirisi parlar; parlayan getiri yeni yatırımcı çeker; yeni gelen para yine aynı hisselere gider. Döngü, yeni para girdiği sürece döner.
Bu döngünün küçük yatırımcıya ulaşmasında bir ayrıntı kritik: Daha önce yalnızca nitelikli yatırımcıya açık olan serbest fonların Temmuz 2025’te TEFAS’a açılması. Risk iştahı yüksek, deneyimli yatırımcıya göre tasarlanmış ürünler, bir anda emeklisinden öğrencisine herkesin birkaç tıkla alabileceği hale geldi. Yüksek enflasyon ortamında mevduatın erittiği birikimini korumaya çalışan vatandaş da doğal olarak en çok kazandıranın peşine düştü.
Döngü kırıldığında ise geriye satılamayan hisseler kaldı. Yeni rehberin pozisyonları eritmeye zorlamasıyla iade talepleri karşılanamadı, fonlar temerrüde düştü, satış baskısı tüm borsaya yayıldı. Skandalın merkezindeki fonlardan biri dokuz günde değerinin yaklaşık dörtte üçünü kaybetti.
ASIL SORU: KİM, NE ZAMAN BİLİYORDU?
Bu krizi doğal afet gibi anlatmak kolay ama doğru değil. Basına yansıyan bilgilere göre SPK ve Hazine ve Maliye Bakanlığı, fonlar üzerinden manipülatif işlemler yapıldığını en geç Kasım 2025’te biliyordu. Küresel endeks sağlayıcı MSCI, 2026’nın mayıs, haziran ve temmuz aylarında art arda uyardı; “olası koordineli işlemlerden” açıkça söz etti ve kasıma kadar somut ilerleme istedi. Kapsamlı adım ise ancak Ağustos 2026’da atıldı.
Yani elimizde gizli kalmış bir dolandırıcılık değil, aylarca görülen ama zamanında müdahale edilmeyen bir tablo var. Bu arada küçük yatırımcılar o fonlara para yatırmaya devam etti. Piyasa uzmanlarının ortak teşhisi de bu yönde: Türkiye’de sorun kuralların yokluğundan çok, kuralların uygulanmasında, gözetimde ve zamanında müdahale edememekte.
Bir piyasada en pahalı şey, düzenleyicinin geç kalmasıdır. Çünkü her geçen ay yeni bir yatırımcı, yeni bir birikim sistemin içine çekilir.
HAKKINI TESLİM ETMEK GEREKENLER
Adil olmak gerekirse, kriz patladıktan sonraki müdahale hızlıydı. Merkez Bankası likidite adımı attı, Türkiye Varlık Fonu borsaya alıcı olarak girdi, Fon Koordinasyon Kurulu kuruldu ve 7596 sayılı Kanun kısa sürede yasalaştı. Bu kanunla 1 milyon liraya kadar ara ödemelerin önü açıldı. İletişim Başkanlığı’nın 3 Kasım açıklamasına göre şimdiye kadar yaklaşık 178 bin 500 yatırımcıya, nakdi ve ayni olarak yaklaşık 76 milyar lira ödendi ve bu yatırımcılar anaparalarını aldı. Bakan Şimşek, sürecin kamu kaynağı kullanılmadan yürütüldüğünü ve haksız kazanç elde edenlerden TMSF aracılığıyla 21 milyar liranın üzerinde tahsilat yapıldığını söylüyor.
Bunlar önemli. Ama üç rahatsız edici gerçeği de ortadan kaldırmıyor.
Birincisi, 1 milyon liranın üzerindeki yatırımcılar için belirsizlik sürüyor ve kayıpların ne kadarının geri kazanılacağı, satılması gereken hisselerin ne fiyattan nakde çevrileceğine bağlı.
İkincisi, fon krizi fonlarla sınırlı kalmadı. Borsa İstanbul Tüm Endeksi eylülden bu yana değerinin yaklaşık üçte birini kaybetti. Bu, tasfiyedeki fonlarla hiç ilgisi olmayan milyonlarca hisse yatırımcısı ve bireysel emeklilik katılımcısı için de bir kayıp anlamına geliyor.
Üçüncüsü ve belki de en önemlisi: Devlet, anaparaları güvence altına alan bir yol izlediğinde, bir dahaki sefere “nasılsa kurtarılırız” beklentisi doğar. Bunu önlemenin tek yolu, sorumluların bedel ödediğinin herkesçe görülmesidir.
HESAP VEREBİLİRLİK YALNIZCA YARGININ İŞİ DEĞİL
Soruşturma genişliyor. Ekim başında şüpheli sayısı 217, tutuklu sayısı 56 idi; 3 Kasım itibarıyla tutuklu sayısı 121’e ulaştı. Dosya, portföy şirketlerinin yöneticilerinden eski bir Borsa İstanbul genel müdürüne ve eski bir SPK başkanına kadar uzanıyor. Yargı sürecinin kendi işleyişi içinde, masumiyet karinesine saygı gösterilerek tamamlanmasını beklemek gerekir.
Ancak kurumsal hesap verebilirlik, ceza davasından ibaret değildir. Uyarılar neden aylarca karşılıksız kaldı? Hangi gözetim raporu kimin masasında bekledi? Bu soruların cevabı bir mahkeme kararında değil, şeffaf ve bağımsız bir kurumsal incelemede verilmelidir. Haberlere getirilen erişim engelleri ve kamuoyunun beklediği listelerin hâlâ yayımlanmaması ise güveni onarmıyor, aksine aşındırıyor. Bir piyasada şeffaflık lüks değil, altyapıdır.
FATURANIN DIŞ CEPHESİ
Krizin bedeli yalnızca yurt içinde ödenmiyor. Dünyanın en büyük varlık fonu olan Norveç Varlık Fonu, Türkiye’deki krizden zarar gördüğünü ve buradaki hisse yatırımlarını gözden geçirdiğini açıkladı. MSCI, Türkiye’nin “gelişmekte olan piyasa” statüsünü sorgulayan bir istişareyi şimdilik başlatmadı ama Haziran 2027’ye kadar yeterli ilerleme görmezse bu adımı atabileceğini duyurdu. Bu, bir prestij meselesi değil; endeksleri takip eden milyarlarca dolarlık pasif fonun, hiçbir analiz yapmadan Türk hisselerinden çıkması anlamına gelebilir. Önümüzde bir süre var, ama sınırsız değil.
NE YAPMALI?
Bence önceliklerimiz şunlar olmalı:
Bağımsız ve hızlı bir düzenleyici. SPK’nın erken uyarı sinyallerine aylarca değil, haftalar içinde müdahale edebileceği; siyasi ve ticari baskılardan korunmuş bir yapıya kavuşması gerekiyor.
Yoğunlaşmaya gerçek sınırlar. Fonların halka açıklığı düşük hisselerde, özellikle de birbiriyle bağlantılı şirketlerde ne kadar pozisyon alabileceği net limitlere bağlanmalı ve bu limitler gerçekten denetlenmeli.
Ürün-yatırımcı uyumu. Serbest fon gibi karmaşık ürünlerin küçük yatırımcıya satışında ciddi bir uygunluk testi, açık risk uyarısı ve geçmiş getiri pazarlamasına sınırlama getirilmeli.
Kamuya açık, bağımsız bir rapor. Krizin kronolojisi, kimin neyi ne zaman bildiği ve hangi adımın neden atılmadığı, kamuoyuyla paylaşılacak bağımsız bir incelemeyle ortaya konmalı.
Enflasyonla mücadele. Vatandaşın birikimini korumak için bu kadar riskin peşine düşmesinin arkasında yüksek enflasyon var. Fiyat istikrarı sağlanmadıkça, bir sonraki “masal gibi getiri” yine birilerini cezbedecektir.
SON SÖZ
Yatırım fonu, özünde bir güven sözleşmesidir. Vatandaş parasını profesyonel bir yöneticiye, o yöneticiyi de düzenleyicinin denetlediğine inanarak emanet eder. Bu krizde iki halka birden koptu. Paranın bir kısmı geri ödenebilir, hatta tamamı geri ödenebilir. Ama kopan güven, banka havalesiyle geri gelmez.
Güveni geri getirecek olan; geç kalan kurumların bunu açıkça kabul etmesi, sorumluların bedel ödemesi ve bir daha aynı tablonun yaşanmayacağını gösteren kalıcı reformlardır. Aksi halde bu krizden geriye yalnızca kaybedilen para değil, kaybedilmiş bir ders de kalacak.
Karşınızdaki kişi geçmiş olsun diyor. Ardından aracınızın hasarını, değer kaybını, hatta sigortadan alabileceğiniz tazminatı anlatmaya başlıyor.
Siz daha kazanın şokunu atlatamamışken birileri sizin adınıza ne yapılması gerektiğini çoktan biliyor.
Peki siz, karşınızdaki kişinin kim olduğunu gerçekten biliyor musunuz?
Son dönemde sigortacılık sektörüne ilişkin soruşturmalar ve trafik kazaları sonrasında vatandaşlara ulaşan yapılara ilişkin ortaya çıkan iddialar, bu sorunun neden önemli olduğunu bir kez daha gösterdi.
Çünkü sigorta işlemleri yalnızca bir poliçeden ibaret değil.
Ortada para var.
Tazminat hakkı var.
Kişisel veriler var.
Ve bazen, hayatınızın en zor anlarından birinde verdiğiniz kararlar var.
İLK SORU: “BENİ NEREDEN BİLİYORSUNUZ?”
Trafik kazasından sonra sizi tanımadığınız biri arıyorsa, ilk konuşmanızın konusu alacağınız para olmamalı.
Önce şunu sorun:
“Benim kaza yaptığımı ve telefon numaramı nereden biliyorsunuz?”
Bu soru basit görünebilir.
Ama kişisel verilerin kim tarafından, hangi hukuki dayanakla işlendiğini bilmek vatandaşın en temel haklarından biridir.
Karşınızdaki kişinin şirketini, sıfatını ve size hangi hizmeti sunduğunu öğrenmeden hiçbir sürece dahil olmayın.
Çünkü “Biz hallederiz.” cümlesi, hukuken “Sizin adınıza hangi işlemleri yapacağız?” sorusunun cevabı değildir.
BİR İMZA BAZEN SADECE BİR İMZA DEĞİLDİR
Kaza sonrasında vatandaşın önüne çoğu zaman bir vekâletname, sözleşme veya başka bir belge gelebilir.
İnsan da doğal olarak düşünür:
“Nasıl olsa bu işlerle onlar ilgilenecek.”
Ama burada durmak gerekir.
Vekâletnamenin kapsamı nedir?
Hangi işlemler yapılabilecek?
Tahsil yetkisi var mı?
Para kime ödenecek?
Ücret ve masraflar nasıl hesaplanacak?
Bir anlaşma yapılırsa bunun hukuki sonucu ne olacak?
Bunları anlamadan atılan imza, sonradan “Ben böyle olduğunu bilmiyordum.” demenize neden olabilir.
Özellikle ciddi maddi zarar veya bedensel zarar bulunan dosyalarda, haklarınızı ve imzalayacağınız belgeleri doğrudan güvendiğiniz bir avukatla değerlendirmeniz, sonradan ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların önlenmesi açısından önemlidir.
TELEFONDA SÖYLENEN RAKAMA DEĞİL, DOSYANIZA BAKIN
“Size 200 bin lira çıkar.”
“Değer kaybınız kesin şu kadar.”
“Sigortadan paranızı alırız.”
Bu cümleleri kaza sonrasında duymak artık şaşırtıcı değil.
Fakat hukukta her dosyanın tek bir rakamı yoktur.
Araç hasarı başka bir konudur.
Değer kaybı başka bir konudur.
Bedensel zarar ise çok daha farklı değerlendirmeler gerektirebilir.
Bu nedenle size telefonda söylenen rakamın cazibesine kapılmadan önce şu soruyu sorun:
“Bu rakam hangi hukuki hesaba ve hangi belgelere dayanıyor?”
Çünkü önemli olan yalnızca ne kadar para alabileceğiniz değildir.
Hangi hakkınızın bulunduğunu ve o hakkı nasıl kullanacağınızı bilmenizdir.
BELGELERİNİZİ BAŞKASINA BIRAKMAYIN
Kaza tespit tutanağı…
Fotoğraflar…
Ekspertiz raporu…
Servis kayıtları…
Poliçe…
Hastane belgeleri…
Sigorta şirketiyle yapılan yazışmalar…
Ödeme belgeleri…
Bunların tamamı dosyanızın hikâyesidir.
Bir uyuşmazlık çıktığında ise o hikâyeyi anlatacak olan şey çoğu zaman hatırladıklarınız değil, elinizdeki belgelerdir.
Bu nedenle dosyanızı kim takip ederse etsin, belgelerinizin birer kopyasını kendiniz de muhafaza edin.
ASIL MESELE BİLİNÇLİ OLMAK
Burada bir noktayı özellikle ayırmak gerekir.
Her sigorta çalışanı, her eksper, her danışman veya her hizmet sağlayıcıyı aynı kefeye koymak doğru değildir.
Sorun, vatandaşın kim olduğunu bilmediği bir kişiye veya kuruma, yalnızca “işinizi hallederiz” denildiği için haklarını teslim etmesidir.
Kaza sonrasında yapılması gereken aslında çok basit:
Acele etmeyin.
Kim olduğunu bilmediğiniz kişiye güvenmeyin.
Bilginizin nereden elde edildiğini sorun.
Önünüze gelen belgeyi okuyun.
Anlamadığınız belgeyi imzalamayın.
Belgelerinizi saklayın.
Ve özellikle ciddi bir zarar söz konusuysa, hakkınızın ne olduğunu doğrudan güvendiğiniz bir hukukçudan öğrenin.
Çünkü kaza birkaç saniye sürer.
Ancak o kazanın ekonomik ve hukuki sonuçları aylarca, hatta yıllarca devam edebilir.
İşte bu nedenle sigorta mağduriyetinde en önemli şey yalnızca “Paramı nasıl alırım?” sorusu değildir.
Bazen bundan önce sorulması gereken soru şudur:
“Hakkımı kime ve hangi şartlarla teslim ediyorum?”
Çünkü insan, hakkını bilirse hakkını koruyabilir.
Bilmeden attığı imzanın ise sonuçlarını sonradan öğrenmek zorunda kalabilir.
AV. Cihan CEBECİ
Yasal Uyarı: Köşe yazarı tarafından kaleme alınan bu metin, güncel hukuki konulara ilişkin kişisel hukuki görüş ve bilgilendirme mahiyetindedir. Somut uyuşmazlıklar her olayın kendi şartlarına göre değişebileceğinden, bu yazı resmi bir hukuki mütalaa veya danışmanlık olarak kabul edilemez.
Son birkaç gündür sigortacılık sektörüne ilişkin haberleri hukukçu gözüyle takip ediyorum.
Bir tarafta AcnTürk Sigorta hakkında yürütülen ve şirketin kuruluş sermayesi ile ruhsat alma sürecine ilişkin ciddi iddiaların araştırıldığı soruşturma var. SEDDK, denetimler sonucunda çeşitli mevzuat ihlallerine ilişkin tespitler bulunduğunu ve 24 kişi hakkında suç duyurusunda bulunulduğunu açıkladı. Soruşturma kapsamında 23 kişi gözaltına alındı. Elbette hakkında soruşturma bulunan kişiler bakımından masumiyet karinesi geçerlidir.
Diğer tarafta ise trafik kazası geçiren vatandaşların kişisel verilerinin hukuka aykırı yollarla elde edilerek hasar ve tazminat süreçlerinde kullanıldığı iddialarıyla yürütülen soruşturma var. SEDDK de trafik kazalarının hemen ardından kaza bilgilerine ulaşarak vatandaşları yönlendiren ve “hasar danışmanı” veya benzeri sıfatlar kullanan yapılara karşı mücadele yürüttüğünü açıkça duyurmuş durumda.
İki gelişme ilk bakışta birbirinden farklı görünüyor.
Biri sigorta şirketinin mali yapısıyla ilgili.
Diğeri vatandaşın kişisel verileri ve hasar süreciyle ilgili.
Ama ikisinin ortak bir noktası var:
Güven.
Çünkü vatandaş sigorta yaptırırken aslında yalnızca bir poliçe satın almıyor.
Bugün ödediği prim karşılığında, yarın başına gelebilecek bir risk gerçekleştiğinde karşısında güvenilir bir sistem bulacağına inanıyor.
Kaza yaptığında ise yalnızca aracını değil, çoğu zaman ciddi bir ekonomik hakkını da bu sisteme teslim ediyor.
Tam burada insanın aklına bazı sorular geliyor:
Kazadan hemen sonra bilgilerimize kim ulaşıyor?
Bu bilgiler nereden geliyor?
Vatandaşın tazminat hakkı kimler tarafından, hangi sıfatla takip ediliyor?
Bir hasar dosyasının içinde oluşan ekonomik değer, vatandaşın bilgisi dışında nasıl bir ticari faaliyete dönüşebiliyor?
Bunlar yalnızca hukukçuların soruları değil.
Bunlar doğrudan vatandaşın soruları.
Çünkü bugün trafik kazası yapan bir insan, daha ne olduğunu anlamadan telefonunu çalan kişiye “Benim kazamı nereden biliyorsunuz?” diye sormak zorunda kalıyorsa, burada yalnızca bireysel bir mağduriyet ihtimalinden değil, sistemin güvenlik ve denetim kapasitesinden de söz etmek gerekir.
Fakat bir noktayı da özellikle vurgulamak gerekir:
Birkaç soruşturmadan hareketle bütün sigorta sektörünü suçlamak doğru değildir.
Türkiye’de görevini mevzuata uygun şekilde yapan çok sayıda sigorta şirketi, eksper, acente, broker ve sektör çalışanı bulunmaktadır.
Ancak bu gerçek, ortaya çıkan sorunların küçümsenmesini de gerektirmez.
Tam tersine, güvenilir kurumların da korunabilmesi için hukuka aykırı yapıların sistemin dışına çıkarılması gerekir.
Çünkü sigortacılıkta güven kaybedildiğinde zarar yalnızca bir vatandaşa veya bir şirkete dokunmaz.
Sistemin tamamına dokunur.
Bir vatandaş “Sigorta şirketine güvenebilir miyim?” diye düşünmeye başladığında mesele artık tek bir hasar dosyasının çok ötesine geçmiştir.
Bu nedenle ihtiyaç duyduğumuz şey yalnızca soruşturma açılması değildir.
Daha güçlü denetim, daha şeffaf süreçler, kişisel verilerin daha etkin korunması ve hukuka aykırı uygulamalar karşısında etkili yaptırım gerekir.
Vatandaş da kendi tarafında bilinçli olmalıdır.
Kaza yaptığında ilk arayan kişinin kim olduğunu bilmeli.
Hangi belgeyi neden imzaladığını anlamalı.
Vekâlet veriyorsa hangi yetkileri verdiğini bilmeli.
Ve en önemlisi, hakkını teslim ettiği kişinin gerçekten kim olduğunu sorgulamalıdır.
Çünkü sigortacılıkta poliçenin üzerinde yazan teminat kadar önemli başka bir şey daha vardır:
O teminatın arkasındaki güven.
Para kaybedilebilir.
Bir hasar dosyası yeniden incelenebilir.
Bir hata düzeltilebilir.
Ama vatandaşın sisteme duyduğu güven kaybolduğunda, onu yeniden kazanmak çok daha zordur.
Bugün sigortacılık sektöründe tartışmamız gereken asıl mesele belki de tam olarak budur:
Vatandaşın yalnızca sigortalanması değil, sigorta sistemine güvenebilmesi.
Çünkü sigortacılıkta gerçek güvence, yalnızca poliçede yazan teminat değildir.
Hakkınızın, verinizin ve ödediğiniz primin hukuk içinde korunduğuna inanabilmektir.
AV. CİHAN CEBECİ
Yasal Uyarı: Köşe yazarı tarafından kaleme alınan bu metin, güncel hukuki konulara ilişkin kişisel hukuki görüş ve bilgilendirme mahiyetindedir. Somut uyuşmazlıklar her olayın kendi şartlarına göre değişebileceğinden, bu yazı resmi bir hukuki mütalaa veya danışmanlık olarak kabul edilemez.
Aynı işyerinde, aynı emeği veren iki işçi düşünün. Aynı tezgâhın başında, aynı mesaiyi dolduruyorlar. İkisi de primini günü gününe ödüyor. Ama biri, sırf sigorta başlangıcı birkaç gün önce diye 52 yaşında emekli olurken, diğeri 65 yaşına kadar çalışmak zorunda kalıyor.
Bu tablo, Türkiye’de milyonlarca emekçinin yaşadığı adaletsizliğin özetidir. Aynı iş, aynı ter, aynı prim… Ama farklı kaderler. Peki bu adil mi?
Anayasa’mızın 10. maddesi çok açık: “Herkes kanun önünde eşittir. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde eşitlik ilkesine uygun hareket etmek zorundadır.” Oysa emeklilik koşullarındaki geçiş sorunları, bu eşitliği ayaklar altına alıyor. Sigorta başlangıcındaki bir günlük fark, bir insanın hayatının 10-15 yılını etkiliyor.
Elbette emeklilik şartları belirlenirken prim gün sayısı, sigorta süresi gibi kriterler dikkate alınmalı. Ama benzer durumdaki iki emekçi arasında bu kadar uçurum yaratmak, ne sosyal devlet ilkesiyle ne de vicdanla bağdaşır.
Kademeli emeklilik talebi, bir ayrıcalık istemi değildir. Geçmişteki kuralların ve tarih farklarının yarattığı mağduriyetin, sistemin sürdürülebilirliği gözetilerek adil bir geçiş modeliyle giderilmesi talebidir.
İnsanlar yıllarca prim ödedi, çalıştı, üretti, bu ülkeye katkı sundu. Bugün istedikleri tek şey; açık, öngörülebilir ve hakkaniyetli bir emeklilik düzeni.
Bu talep;
Bekletilemez, çünkü her geçen yıl yeni mağduriyetler doğuruyor.
Ötekileştirilemez, çünkü farklı şehirlerden, mesleklerden ve görüşlerden emekçilerin ortak sesi.
Ayrıştırılamaz, çünkü emekçinin hakkı siyasi kimliğe göre değişmez.
Emekçi kardeşim, bu mesele hepimizin meselesi. Çünkü bugün başkasının yaşadığı adaletsizlik, yarın bizim kapımızı çalar.
Kademeli emeklilik, emekçiye lütuf değil; sosyal güvenlikte adalet, eşitlik ve öngörülebilirlik talebidir. Ve bu talep, Anayasa’nın 10. maddesinin gereğidir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi, 1 Ekim 2025’te başlayan ve uzatma kararıyla devam eden yoğun bir yasama yılının son günlerinde, tarihi bir virajı dönmeye hazırlanıyor. Genel Kurul’un yarınki (10 Ağustos) birleşiminde, kamuoyunda kısaca “çerçeve yasa” olarak bilinen “Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi”nin görüşmelerine başlanacak ve teklifin kanunlaşmasının ardından Meclis tatile girecek. Teklifin içeriği, bir yandan PKK’nın silah bırakması ve kendini feshetmesi gibi kritik bir süreci yönetmeyi hedeflerken, diğer yandan toplumun en derin yaralarına dokunan, üst sınırı 15 yıla kadar olan suçlarda 5 yıl, daha ağır suçlarda ise 10 yıla varan soruşturma ve kovuşturma ertelemeleri ile infaz düzenlemeleri getiriyor. Ancak tüm bu ağır hukuki düzenlemelerin görüşülmeye başlanacağı tarihin 10 Ağustos’a, yani Sevr Antlaşması’nın yıldönümüne denk gelmesi, meselenin özünü hukuk tekniğinden alıp, doğrudan milli varoluş bilincinin ve egemenliğin kalbine taşımaktadır.
TARİHİN TEKERRÜR ETTİRMEDİĞİ, AMA HATIRLATTIĞI BİR GÜN
Sevr, Türk milletinin kolektif hafızasında yalnızca bir antlaşma değil; emperyalizmin, bölünmenin, egemenliğin gaspının ve yok oluşun sembolüdür. 10 Ağustos 1920’de atılan imzalar, milletin azim ve kararlılığıyla Lozan’da hukuken, İstiklal Harbi’yle fiilen yırtılıp atılmıştır. Bugün ise Meclis, tam da o tarihte, bölücü terör örgütü PKK’nın silah bırakması şartına bağlanmış, kapsamı ve sonuçları itibariyle toplumun tamamını derinden etkileyecek bir yasayı ele almaktadır. Takvimin bu şekilde kesişmesi, en hafif tabirle, tarihsel bilinçten yoksun bir tesadüf olarak açıklanamayacak kadar ağırdır. Halk nezdinde, “Sevr’i dayatan zihniyetle mücadele eden Meclis, bugün neden bu yasayı konuşuyor?” sorusu meşru bir zemine oturur. Bu soru, yasanın içeriğinden bağımsız olarak, sürecin toplumsal meşruiyetini daha başlangıçta zedeleyen bir gölgeye dönüşmektedir.
TEKLİFİN İÇERİĞİ VE TOPLUMSAL MUTABAKATIN SINIRLARI
Adalet Komisyonu’nda 7 Ağustos’ta başlayıp ertesi gün sabaha karşı kabul edilen 12 maddelik teklif, hukuki bir mekanizma kurmanın ötesinde, bir “toplumsal sözleşme” niteliği taşımaktadır. Özünde şunları barındırmaktadır:
PKK’nın varlığına son verdiğinin MGK Kararı ile tescili,
Kapsama giren suçlardan dolayı soruşturma ve kovuşturmaların ağırlığına göre 5 veya 10 yıl süreyle ertelenmesi, şartla infaz edilmiş sayılma,
Kasten öldürme ve 1 Haziran 2005 öncesi ağır suçların kapsam dışı tutulması,
Cumhurbaşkanı Yardımcısı başkanlığında bakanlar ve bürokratlardan oluşan bir Kurul’un süreci yönetmesi,
PKK mensuplarının teslim edeceği silahların kayıt altına alınması.
Bir kanun teklifinin “toplumsal bütünleşme” gibi iddialı bir isim taşıması, onun yalnızca Meclis çoğunluğunun iradesiyle değil, topyekûn milletin iradesiyle şekillenmesi gerektiği fikrini doğurur. Ne var ki, teklifin içerdiği hükümler (infaz ertelemeleri, kapsam dışı bırakılan suçların sınırları, Kurul’un geniş yetkileri ve görevlilere getirilen “hukuki, idari, cezai sorumsuzluk” zırhı), toplumun farklı kesimlerinde ciddi endişelere ve meşruiyet sorgulamalarına yol açmaktadır. Şehit aileleri, gaziler ve terör mağdurları başta olmak üzere geniş kitleler, bu düzenlemenin adalet duygusunu zedelediği, fail ile mağduru aynı potada erittiği kanısındadır. Tam da bu noktada, temsili demokrasinin sınırlarına gelinmiş, mesele artık Meclis duvarlarını aşarak doğrudan milletin egemenlik hakkına başvurmayı zorunlu kılmıştır.
ÇIKIŞ YOLU: MİLLET İRADESİNİN DOĞRUDAN TECELLİSİ OLARAK REFERANDUM
Hukuk devleti, kanunların sadece usulüne uygun çıkarılması değil, aynı zamanda toplumun vicdanında karşılık bulmasıdır. “Milli Dayanışma” gibi bir başlık taşıyan, ancak toplumu derinden bölen bir meselede, dayanışmayı tesis etmenin yegâne meşru ve kalıcı yolu, sahibi olan millete sormaktır. Anayasa’nın 175. maddesi çerçevesinde olmasa bile, egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu bir cumhuriyette, yasa koyucunun bu nitelikteki bir düzenlemeyi doğrudan halk oylamasına sunması, siyasi bir tercihten öte, tarihi ve vicdani bir sorumluluktur.
Referandum çağrısı, şu gerekçelerle elzemdir:
Meşruiyet Zemini:Sevr’in yıldönümü gibi sembolik yüklü bir tarihte başlayan bu süreç, zaten bir meşruiyet kriziyle maluldür. Bu gölgeyi dağıtmanın tek yolu, iradeyi tartışmasız biçimde milletin kendisinde tecelli ettirmektir. Meclis’ten çıkacak bir karar, “Sevr’in rövanşı” gibi algılanma riskini daima taşıyacak; oysa sandıktan çıkacak bir “Evet” veya “Hayır”, bu tarihsel yükü nötralize edebilecek yeğâne güçtür.
Toplumsal Barışın Temini:Kanunun adı “toplumsal bütünleşme”dir; fakat bütünleşme, dayatmayla değil, rızayla olur. Toplumun en temel fay hatlarından birini oluşturan terörle mücadele ve fail-mağdur ilişkisi gibi bir konuda, 600 milletvekilinin iradesi, 85 milyonun ortak vicdanını bağlamakta yetersiz kalabilir. Referandum, bölünmüşlüğü onarma, en azından meşru bir zeminde yönetme fırsatı sunar.
Tarihsel Hesap Verebilirlik:10 Ağustos gibi bir günde başlayan ve geniş bir erteleme/af mekanizması getiren bu yasa, tarihe “Sevr’in gölgesinde çıkarılan yasa” olarak geçmeye adaydır. Yasa koyucular, bu ağır tarihsel sorumluluğu tek başlarına omuzlamak yerine, kararı milletle paylaşarak hem tarihe karşı hem de gelecek nesillere karşı hesap verebilirliklerini sağlamlaştırabilir.
Sonuç
TBMM Genel Kurulu, yarın sadece bir kanun teklifini değil, aynı zamanda milletin tarihsel kodlarıyla, acılarıyla ve egemenlik anlayışıyla olan bağını da masaya yatıracaktır. Adı ister “çerçeve yasa” ister “milli dayanışma” olsun, bu düzenleme, etkileri itibarıyla bir anayasa değişikliğine eşdeğer bir toplumsal dönüşümü hedeflemektedir. Böylesi bir dönüşümün mimarı, dar koridorlarda şekillenen siyasi mutabakatlar değil, aziz şehitlerimizin emanet ettiği bu vatanın asli sahibi olan milletin ta kendisi olmalıdır.
Çağrımız nettir: Gazi Meclis, bu kritik eşikte, millet iradesini en yüce merci olarak tanımalı ve bu düzenlemeyi referanduma götürerek, Sevr’in kara gölgesini sandığın aydınlığıyla dağıtmalıdır. Tarih, bu sorumluluğun gereğini yapanları saygıyla, gereğini yapmayanları ise milletin ortak vicdanına mahkûm ederek yazacaktır.
06:12
News
